Арығ кии паза аал хонии тоғыстары
29.10.2025
Хабарлар
Правительство чыылиинда
Ӱлгӱ. Киҷее Хакасия пазы Валентин Коновалов республика правительствозының чыылиин иртірген
– Тоғысты пастир алнында таныхтирбын: пӱӱнгі чыылығда «Хакасия матырлары» регион проектінің араласчылары араласчалар, – искірген Валентин Коновалов, чыылығны азып.
Чыылығның пастағы сурии Хакасияның іcтеніс паза социальнай арачыланыс министерствозы тимнеен чарадығ полған. Хайди чарытхан Хакасия пазы, ол пічік сидік чуртас оңдайларына кір парған сӧбірелерге полысчатхан, ол санда психолог полызығларын пирчеткен, коммерческай нимес пірігістерге (НКО-ларға) кӧрілген субсидия синін турғысчаң паза пирҷең оңдайзар алызығлар кирче.
Хакасияның іcтеніс паза социальнай арачыланыс министрі Татьяна Раменская ол НКО-лар кинек палалығ, кӧп палалығ сӧбірелерге паза улуғ частығларға полысчалар тіп чарытхан. Республикада тиксі 179 андағ НКО тоғынчаттыр, Хакасия правительствозы оларның тоғызына субсидиялар пиріп хабасча. Министрнің чооғынаң, халғанҷы туста ӧӧн хайығ палалығ сӧбірелерге психолог полызиин пиреріне салылча. Кирілчеткен алызығлар ол кӧстегнең палғалыстығлар, ағаа хоза пирілчеткен субсидияларның кӧстеглері алғыдылча – амды ол ахчаны сӧбірелерге полызығ пирерінде тузаланҷаң оборудование аларына позыдарға чарадылар.
– Че ӧӧн алызығ, ол пӱӱнгі кӱндегі кирексініс – НКО-ларға ахчалығ хабазығ пиреріне прай марығ таллағлары амды электроннай бюджет полызиинаң иртіріл турарға кирек, – таныхтаан Татьяна Раменская.
Валентин Коновалов сидік чуртас оңдайларына кір парған сӧбірелерге хабасчаң тоғыс уғаа киректелчеткенін, ол тоғысха халых пірігістері тартылчатханы орта полчатханын таныхтаан. Паза ол тоғысты мыннаң мындар тилідерге пӧгін турғысхан. Мының соонаң Хакасия правительствозының чарадии алыл парған.
– Пістің республикада «Арығ кии» федеральнай проектті чуртасха кирері узарадылча, – теестегі сурығны ӱзӱріп пастаан Хакасия пазы. – Ідӧк пу кӧстегҷе регионның нинҷе-де программазы тоғынча. «Арығ кии» проектче Ағбандағы тураларда киині тың пуртахтабинчатхан автоматизированнай пес-хазаннар турғызылча. Ол тоғыстың экологияа туза ағылчатханы план кӧзідіглерін амох асча.
Пӱӱл 260 артиинаң андағ пес-хазан турғыс саларға пӧгін турған, че сынында чыл тоозыларына 300-ке чағын турғызыл парар тіп таныхтаан Валентин Коновалов.
Анаң Хакасияның чир-чайаан ис-пайы паза экология министрі Владимир Лебедевке сӧс пирілген – «Арығ кии» федеральнай проектче паза регионның киині арығ идер кӧстегліг пасха проекттерінҷе хайдағ тоғыстар апарылчатханынаңар чоохтап пирерге.
– «Арығ кии» проектче Ағбанда пӱӱл 248 пес-хазан турғызары пӧгін турған, Харатаста – 14 пес-хазан, – искірген министр. – Харатасча план азыра толдырылған, ӱзӱрлес сылтаанда 15 пес-хазан турғызылған, прай ахча тузаланылған. Ағбанда ідӧк, амғы тусха 287 пес-хазан турғызылған, ахчаның 82 проценті тузаланылған. Чыл тоозыларына 300 алай аннаң даа кӧп пес-хазан турғызыл парар.
Пу тоғыстарны толдырарына федеральнай бюджеттең пӱӱл 158 миллион салковай позыдылтыр. Экологияа тузазы – киизер чылда 260 тоннаа (планҷа 249 тонна полған) асхынах пуртахтығ ниме-ноо позыдыл турары. Проект узарадылча, пазағы чылда пу кӧстеглерге 529 миллион салковай позыдылар. Ол ахчаа Ағбанда 601 пес-хазан турғызары кӧрілче, Харатаста – 223.
– Че киҷее проект офизінең чоохтасхам, піске ол проектке хоза 400 миллион салковай пирерге пӧгінчелер, – таныхтаан Владимир Лебедев. – Пӱӱн чыылығ иртер, ол сурығны пӧгербіс.
Килер чылда экологияа тузазы – киизер 723,3 тоннаа асхынах пуртахтығ ниме-ноо тасталары. Че хоза ахча пирілзе, аның тӱзімі улам улуғ полар.
Аннаң пасха, пу чылда промышленность объекттеріне киизер позытчаң ниме-ноо хоостыра квоталар турғызылча. Росприроднадзор чарадыға алған переченьзер 44 объект кірген, ол санда 28 – Ағбанда паза 16 – Харатаста.
Хакасияның чир-чайаан ис-пайы паза экология министрі Владимир Лебедев «Арығ кии» проекттің тоғызынаңар искірген
Республика правительствозынзар кирҷең алызығлар тимнел парған, оларға чӧптезіглер иртібізері ле халған. Хайди искірген министр, амғы туста юридическай лицоларға чылығ пирҷең туста, метеорология саринаң хомай кӱннер (НМУ) турза паза тузаланысха пасха оңдайлар пар полза, хатығ топливонаң (хара тас паза одың) тузаланарға чарадылбинча. Ол правило федеральнай проект тоозылған соонаң ідӧк тоғынар. Чылығны ТЭЦ-таң (алай котельнайдаң) трубалар пастыра аларына кірібіскеннер хатығ топливонаң тузаланарына айлан полбастар. Юридическай лицоларға, хайзылары экологияҷа хоза кирексіністерні толдырбинчалар, 100 муң салковайдаң сығара 200 муң салковайға теере штраф салылар.
Пӱӱл Ағбанда Жуковтың орамазында орныхчатхан «Мылча» экологияҷа хоза кирексіністерні толдырбинча тіп ілезіне сығарылтыр. Министерство чарғызар айлантыр, салтарында идінҷекнең мировой чӧптезіг иділтір. Ыс пурлатчатхан пес-хазаннар сайалғаннар, оларның орнына чарытхынаң тоғынчатханнар турғызылған.
– Метеорология саринаң хомай кӱннер турчатхан туста киині чӧрчеткен экология лабораториязы сыныхтапча, – искірген экология министрі. – Пӱӱл НМУ режимі пис хати кирілген. Юридическай лицолар саринаң сайбағлар ілезіне сығарылбаан даа. Ӧӧнінде чирдегі туралар киині пуртахтапчатханы таныхталған.
Чирдегі тураларны чарытхы полызиинаң чылыдарына кирҷең сынағ проекті узарадылча. Аны хоостыра муниципальнай чарытхы сетьтерін нааҷылирына субсидиялар пирілче паза чуртағҷыларға чарытхаа хорадығларның чардығы айландырылча. Ағбанда сынағ проектінде 881 тура араласча, Харатаста – 476, Алтай аймаанда – 959. Экологияа тузазы – киизер чылда 5,1 муң тоннаа асхынах пуртахтығ ниме-ноо позыдыл турары.
– Cынағ проекті узарадылар, пазағы чылға бюджетте ахча кӧріл парған, – салтарлар идіп, таныхтаан Владимир Лебедев.
Валентин Коновалов муниципальнай пӱдістер проектке пос ахчазын хозарын ідӧк кӧр саларға киректер тіп таныхтаан паза андар Ағбан пилтірі аймаан кир салар сурығҷа тоғыныбызарға чахығ пирген. Анда чарытхы сетьтері тимде нимес полғаны паза чарытхы кӱзі читкіҷе полбааны чарытхы полызиинаң чылыдарына кирҷең туралар санын алғыдарына хорғыстар ағылча тіп таныхтаан.
Теестегі сурығ – кӱскӱдегі хыра тоғыстарының азынада салтарлары. Тоңастығларны чыыр паза малға азырал тимнир тоғыстар хайди парчатханынаңар Хакасияның аал хонии паза ас-тамах министрі Сергей Труфанов искірген. Аның чооғынаң, Хакасияда пу чылда аал хонии ӧзімнері тиксі улии 134,1 муң гектар чирде таарылғаннар. Пӱӱл хайахтығ ӧзімнер кӧп таарылтыр, ӧзіс – 5,6 муң гектар. Министрнің искіриинең, анзы рапсты паза ах киндірні таариры парыстығ полғанынаң палғалыстығ. Аннаңар аал хонииндағылар, пааларны кӧріп, оларны таарирын ӧскірчелер.
Тоңастығларны алза, пӱӱл пуғдай 43,1 муң гектар таарылған (2024 чылда – 48,3 муң га), сула – 25,2 муң га (27 муң га), кӧче – 5,4 муң га (5,6 муң га), гречиха – 3,6 муң га (5,9 муң га). Горох 2,9 муң гектар (835 га) таарылтыр, мал азыраҷаң ӧзімнер – 27,1 муң га (22,8 муң га), хайахтығ ӧзімнер – 25,8 муң га (20,2 муң га), ӱӱҷік тамаа – 420 га (490 га), яблах – 239 га (332 га).
Кӱскӱдегі хыра тоғыстарына наңмырлар харығ пол парғаннар. Амғы тусха республикада аал хонии ӧзімнері 66,2 муң гектарда чыылған, алай ба планның 86 проценті. Тиксі кӧдірімі 153 муң тонна (ирткен чылда – 134,5 муң тонна), сығызы 23,2 центнер пір гектардаң (2024 чылда – 15,6).
Пуғдай 37 муң гектарда сабылған, алай ба планның 95 проценті. Тиксі кӧдірімі 93,3 муң тонна (79,6 муң тонна) сығызы 25,3 центнер пір гектардаң (16,7).
– Амды хар хайылча, харға кірген хыраларда тоғыстарны узаратчабыс, – хосхан Сергей Труфанов.
Малға азыралны алза, республикада 276,5 муң тонна от тимнел парған, план 100 процентке толдырылған. Сенаж 74,5 муң тонна пилетел парған (планҷа – 97,2 муң тонна). Силос – 55,5 муң тонна (планҷа – 37 муң тонна).
Кӱскӱдегі хыра тоғыстарын чарыс айының ӱзінҷі декадазында тоос саларға пӧгінчелер.
– Кӱннер чахсы турча, неделя соонзар тоғыстарны 100 процентке тоос саларбыс тіп сағынчам, – ізендірген министр.
Хакасия пазы Валентин Коновалов чыып алған ас паза малға азырал регионда халарға кирек тіп таныхтаан, предприятиелернің паза аал хонииндағыларның кирексіністерін чабызар ӱчӱн.
Пу чыылығда правительстводағылар ідӧк чиит улусты патриотизмге ӱгредерін ӱзӱрібіскеннер. Пу сурығҷа Хакасияның культура министрі Светлана Окольникова чоох тутхан. Ол республиканың культура сферазында Россияның киртініс паза сӧбіре аарластарын хайраллирынҷа паза тыыдарынҷа хазна политиказының тӧстеглерін чуртасха кирерінҷе хайдағ тоғыс апарылчатханынаңар чоохтап пирген. Ідӧк Алтай аймаандағы Хубачар аал чӧбі пазы Мин Те Хоның сан пирізін истіп алғаннар – ол муниципальнай пӱдістің чуртазынаңар, аның чидіглерінеңер паза сидіксіністерінеңер искір пирген.
Сомнар Хакасия правительствозының пресс-службазыни
Автор :
Альберт Толмашов
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
