Чонның кӱзi – ынағласта
17.10.2025
Хабарлар
Валерия Чебодаева
Конференция. Хакас хазна университедiнде пу кӱннерде Илбек Ада чаадағы Чиңiстiң 80 чылына чарыдылған республиканың «Махачыланыс, ынағлас, пiрге тудынғаны» наука-практикалығ конференция иртче
Конференцияның тӧстегҷiзi – Хакасияның национальнай паза территориальнай политика министерствозы, аны иртiрерi ӱчӱн ХГУ-ның тархын паза право институды нандырча. Аны иртiрерге национальностьтар киректерiнҷе федеральнай агентство, Хакасияның культура, ӱгредiг паза наука министерстволары, «Россия чоннарының ассамблеязы» тиксi Россияның халых-хазна организациязының Хакасиядағы пӧлии паза республиканың Халыхтар палатазы хабасханнар.
«Махачыланыс, ынағлас, пiрге тудынғаны» наука-практикалығ конференция пастағызын на иртiрiлген. Аның ӧӧн пӧгiннерi – 1941 – 1945 чыллардағы Илбек Ада чаадаңар хумартхыны сын искiрiглерге, наука саринаң киречiлелген пiлiстерге тӧстенiп хайраллиры; Илбек Ада чаа тархынынаң палғалыстығ сурығларға араласчыларның хайиин айландырары, оларны iстезерге кӧӧктiрерi; чииттернi Чир-сууна хынарға, тӧреен чирiн азымахчы ыырҷыдаң арачылаан чонның матырынаңар хумартхыны аарлирға паза хайраллирға ӱгредерi паза пасхазы даа.
Конференцияда республиканың устағ-пастаа, науканаң айғасчатханнар, халых пiрiгiстернiң кiзiлерi, школалар ӱгренҷiлерi, ортын паза пӧзiк профессиональнай ӱгредiг учреждениелерiнiң студенттерi, ӱгретчiлерi, ӧнетiн чаа операциязының араласчылары, архивтер, музейлер, библиотекалар тоғынҷылары араласханнар.
15 чарыста конференция тоғызы пайрамни азылған. Аның араласчыларын Хакасия пазының орынҷызы Михаил Побызаков, хазна чӧпчiзi Владимир Штыгашев, ХГУ-ның наукаҷа паза инновацияларҷа проректоры Андрей Попов, чаа, iстенiс, тирiглiг кӱстер паза право хайраллир органнар ветераннарының, пенсионерлерiнiң республикадағы халых организациязының чӧбi кнезiнiң орынҷызы Василий Будылин, национальнай паза территориальнай политика министрi Лев Сафьянов паза пасхазы даа удурлааннар.
– Пу конференция пiске уғаа танығлығ полча. Илбек Ада чаа – ол тархынның олаңай ла чардығы нимес, ол пiстiң прайзыбыстың пiр чон полчатханын киречiлепчеткен тӧстег, пасха-пасха чоннар матырының тании. Амғы туста пiске тархынның ол тузынаңар тайма чоохтарнаң, миллионар чонның махачыланызын нимее салбинчатханынаң тоғазарға килiсче. Аннаңар прайзыбыстың алныбыста, сын искiрiглерге, тирең iстезiглерге тӧстенiп, андағ чой чоохтарны чох идер пӧгiн турча. Сағынчам, араласчыларның пӱӱнгi наука тоғыстары пу кирекке хозым идерге полызарлар, – чоохтанған Лев Сафьянов.
Конференция iкi чардыхтаң пӱткен – очнай паза заочнай. Заочнайы хандых-ӱртӱн айларында ирткен, анда 5 – 11 класстағы олғаннар, ортын паза пӧзiк профессиональнай ӱгредiг учреждениелерiнiң студенттерi, ӱгредiг паза культура организацияларының тоғынҷылары Илбек Чиңiске чарыдылған хоостар чайааннар паза эссе пасханнар. Марығларда аймах-пасха чирлерде чуртапчатхан чииттер паза улуғлар араласханнар: Хакасиядаң (Ағбан, Харатас, Саяногорск городтар, Асхыс, Шира, Тойым, Кӧк хайа, Хойбал, Пiҷi пазы, Хубачар, Улуғ Сии, Тадар Тис ааллар), iдӧк Минсуғдаң, Хызылдаң, Хызылчардаң, Краснодардаң, Червонопартизансктаң (Луганск Чон Республиказы). Хоостар мариинда 119 кiзi араласхан, эссе мариинда – 156. Полған на марығда, пасха-пасха номинацияларда 18 сыйыхтығ орын пирiлген. Чиңiсчiлерге грамоталар паза ахчалығ сыйыхтар читiрiлген.
Чиңiсчiлер санында Хакас гимназияның 11 класс ӱгренҷiзi Валерия Чебодаева пол парған. Ол хоостар мариинда араласхан. Валерияның тархын ӱгретчiзi Елена Плеханова хысты анда аралазарға чӧптеп алтыр. Марығ темазы мағаа хынығ пiлдiр парған, аннаңар мин анда аралазарға чаратхам тiп чоохтапча ол. Хоозында ол чаада араласхан ағазы Владимир Чебодаевтi хоостаан. Валерия республиканың национальнай олған искусстволары школазын тоосхан, анзы ағаа чиңiстi холға кирерге полысхан, неке. Мындағ мероприятиелер пiлiстернi алғыдар, посха тилир оңдай пирчелер, аннаңар оларда аралас турарға кирек тiп ӱлескен сағыстарынаң чиит хыс.
Эссе мариинда пӧзiк ӱгредiг организацияларының студенттерi номинацияда сыйыхтығ орынға Владислав Саражаков турысхан. Ол ХГУ-ның инженерно-технологическай институдында пастағы курста ӱгренче. «Амыр iстенiс кӱннерiнде – пiс хаҷан даа хада полғабыс, чаа парчатхан кӱннерде ынархазыбыс уламох пик» темаа чарыдылған эссезiнде ол пасха кiзiлернiң, улуғларыбыстың тоғызын аарлирға паза матырларыбыстың махачызын ундутпасха кирек полчатханнаңар сағыстарын пас салған. Чиит оолның iҷезiнiң саринаң ағазы Валерий Кичеев чаа араласчызы полған, аннаңар даа ағаа пу тема чағын. «Мындағ конференциялар уғаа кирек сурығларны кӧдiрчелер, чиит улусха тархынны ундирға чарабас полчатханнаңар чоохтапчалар», – таныхтапча Владислав.
Владислав Саражаков
Конференцияның очнай чардығы ӱс кӱн иртер тiп кӧрiл парған. Пастағы кӱнде аның тоғызын пайрамни пастааннар, марығлар чиңiсчiлерiн паза сыйыхтығ орыннар алғаннарны таныхтааннар. Пленарнай чардых ирткен соонаң араласчылар «Чиңiс – прайзына пiр» фильмнi кӧргеннер, аны ӱзӱргеннер. Анаң наука секциялары тоғынып пастаан, прай 5 секция полған. Тиксi конференцияда 64 искiрiг хығырылған. Конференцияның iкiнҷi кӱнiнде тегiлек стол ирткен паза «Тархын» кӧстегҷе магистратурада ӱгренчеткеннернiң наука секциязы тоғынған. Пӱӱн, тiзең, тархын наукаларының докторы, Хакасия науказының саблығ деятельi, профессор Валентина Тугужекова Хакасияның Илбек Чиңiске хозымына чарыдылған лекцияны хығырча. Пӱӱнӧк конференцияның салтарлары идiлер паза иң артых доклад тимнеен кiзiлернi таныхтирлар. Оларға iдӧк грамоталар паза ахчалығ сыйыхтар читiрiлер.
Сомнар Илона Каковани
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
