Ӱзӱрiгде – малларны таңмалиры паза тартары
10.10.2025
Хабарлар
Чыылығ араласчылары
Чыылығ. Хакасияның правительство туразында ибдегi малларны таңмалир, санға турғызар паза тартар правилоларға чарыдылған чыылығ ирткен
Анда Хакасия пазы Валентин Коновалов, Ӧӧркi Чӧп кнезi Сергей Сокол, Хакасия пазының орынҷызы Михаил Побызаков, республиканың аал хонии паза ас-тамах министрi Сергей Труфанов, Хакасияның ветеринар устанызының пастығы Евгений Баулин, республиканың юстиция паза регионны хорғыс чох идер киректерҷе министрiнiң пастағы орынҷызы Елена Кудинова, Хакасия паза Тува республикаларҷа ветеринар паза фитосанитар устанызы устағҷызының орынҷызы Геннадий Ульчугачев, фермерлер паза идiнҷектер араласханнар.
– Пу уғаа кирек сурығ, хайзын прай саринаң пӧгерге кирек. Ведомстволар аразындағы хайызығлар, законға алызығлар кирерi, кемге хайдағ тоғысты толдырарын кӧрiбiзерi. Пiске мыннаң мындар хайдағ тоғыс толдырарын тимнебiзерге кирек.
Iкi чыл мының алнында республикада узелковай дерматит мал ағырии сығыс килгенi прайзының сағызында халған. Ол ағырығ пiстiң республикада малларны пасха регионнардаң закон сайбап тарт килген сылтаанда сығысхан. Пу кирекнең пiс ӱр харбасхабыс, республикаа улуғ ӱрег иділген, салтарларны ам даа чох итчебiс. Аннаңар пiстiң регионда мал ағырығлары сығыс парбас ӱчӱн улуғ хайығ салылча.
Пасха саринаң, Хакасиядаң сығара тартылчатхан паза пеер ағыл килген малларны хайығда тутса, пiстiң чуртағҷыларға чахсы паза хорғыс чох ас-тамах алып алар оңдай пирілче, – теен Валентин Коновалов.
Хакасияның ветеринар устанызының пастығы Евгений Баулин республикада мал ағырығлары сығыспас паза тарабас ӱчӱн хайдағ тоғыс апарылчатханнаңар искiрген. Иң удаа бруцеллёз паза лейкоз мал ағырығлары тоғасча. Пӱӱл пiстiң регионда пу ағырығлар тохтадылғаннар. Олар ӧӧнiнде санға турғызылбаан маллардаң сығысча, аннаңар ағырығ хайдаң иң пастап сығысханын iлезiне сығарарға сидiк полча. Пӱӱнгi кӱнге Россияның аал хонии министерствозы сығарған чарадығҷа ибдегi малларны таңмалир правилолар пар. Аны хоостыра кiзiлер ибдегi малларын пос ахчазына таңмалирға киректер.
Чарыс айының пастағы кӱнiне «Хорриот» системазына ибдегi хустың 100 процентi кирiл парған, iнектернiң – 100 азыра процентi. Евгений Баулин кiзiлер малларын санға тузында кирбеенiнiң ӧӧн cылтағларынаңар чоохтап пирген: ибдегi малларны пос ахчазына таңмалирға, постаңар искiрiглернi пирерге ынабинчатханы, малларны садыбысханнаңар-садызып алғаннаңар тузында искiрбеенi. Прай киректер хоостыра искiрiглер Хакасия паза Тува республикаларҷа Россельхознадзор устанызынзар читiрiлчелер. Чарыс айының пастағы кӱнiне Россельхознадзор устанызынзар малларын санға турғыспаан 200 хоныхтаңар искiрiглер пирiлгеннер. Ол хоныхтарның ээлерiне сизiндiрiглер ызылған.
Хакасия паза Тува республикаларҷа Россельхознадзор устанызы искiриинҷе, пӱӱл малларны тартарынҷа пiр ле сайбағ сығыспаан. Олар сығара тартылған орыннарзар айландырылғаннар. Че хазна ветеринар учреждениелерiнiң тоғынҷылары ол маллар хоныхтарзар айландырылбаанын iлезiне сығарғаннар, аннаңар профилактика тоғызы иртiрiлбеен. Ветеринарлар малларны пасха орыннарзар апарыбысханнаңар прививкалар турғысчатхан туста, часхыда паза кӱскӱде, пiлiп алчалар.
– 2023-2024 чылларда Хакасиязар маллар пiчiктер чох закон сайбап тартылған сылтаанда 18 орында малларның бруцеллёз ағырығ сығысхан. Пу чуғынҷах ағырығ кiзее дее чух парча. Пӱӱл пу ағырығ чох идiлген.
Кiзiлер малларны пiчiктер чох тартчатхан паза пу сайбағ ӱчӱн улуғ нимес штраф салылчатхан сылтаанда мал ағырығлары сығысчалар паза тарапчалар. Андағ кирек полбас ӱчӱн, малларны Хакасияҷа тарт чӧрерiнҷе наа оңдайлар сағынып аларға кирек, ол санда маллар тутчаң карантин площадкаларын, сыныхтағ посттарын тӧстирге паза федеральнай чолларда дежурстволар апарарға, – таныхтаан Евгений Баулин.
Идiнҷек Максим Давыдкин пылтыр малларны ӱр нимес тутчаң орын тӧстеен, хайзында ветеринар пiчiктерi чох, таңмалалбаан, «Хорриот» системада санда турбинчатхан тартхан малларны пиктегде тутчалар. Идiнҷектiң чооғынаң, ол маллар ээлерi табылғанҷа пиктегде турчалар. Амды пунктта 13 пас торбах, хайзының ээзi пiр дее табылбинча. Пуғаларның нинҷе-нинҷе ээзі «табылған», че пiрдеезi кирек пiчiктер ағылбинча. Мындағ кирек полбас ӱчӱн, электроннай похозяйственнай книга тӧстирге кирек, хайзынзар полған на мал санға кирiл турар. Максим Давыдкиннiң кӧрiзiнең, кӧп мал тутчатхан (чӱзерлеп пас iнек, ат, хой) пос хоныхтары хайди даа кресен-фермер хонии поларға киректер.
Чыылығда iдӧк таңмалалбаан малларның ээлерiне малларны ветеринар пiчiктерi чох тартчатхан ӱчӱн штраф синiн ӧскiрерге чӧп пирiлген.
Чыылығ салтарларынҷа Хакасия Правительствозы паза Ӧӧркi Чӧбi федеральнай законнарға алызығлар кирерiнҷе пастағнаң сығарлар. Ибдегi малларны ветеринар пiчiктерi чох тартчатхан сайбағларны тохтадар ӱчӱн, МВД-ның паза Россельхознадзор устанызының полномочиелерiн алғыдарға кирек.
– Халғанҷы салтар – пiр саринаң мал ағырығлары сығыспазына оңдайлар тӧстирi паза хорғыстығ мал ағырии хатап сығыс парбас ӱчӱн прай ниме идерге. 2023 чылдағы киректi хати полдыртпасха. Андада пiстiң хоныхтарыбысха, экономикаа паза республиканың консолидированнай бюджедiне улуғ ӱрег идiлген, – таныхтаан Валентин Коновалов.
Сом Илона Каковани
Автор :
Оксана Челтыгмашева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
