Будда омалары – хоостарда
10.09.2025
Хабарлар
Кӧзідіг тузында
Кӧзідіг. Л.Р.Кызласовтың адынаң Хакас национальнай чир-суғ ӱгренҷең музейде чапсых кӧзідіг азылған
Ол «Живая традиция бурятского буддийского искусства» адалча. Аны Пӱрӱт чирінің cаблығ хоосчызы Данзан Дондоковтың 130 чазына паза аның хызы Нимацырен Дондокованың 75 чазына чарытханнар. Данзан Дондоков лама паза хоосчы-танкописец полған. Ол лама хоосчыларның паза тибет устарының чайаачы кибірлерiн узаратхан кізі.
Кӧзідігні асханнар Данзан Дондоковтың хызы Нимацырен Дондокова паза Данзанның парха чеені Cолбан лама (Баир Аюшев). Оларға хозылған Ағбандағы буддизм храмының настоятельі Роман Кольчиков.
Пӱрӱт чирінең мындағ кӧзідіг ағылған ӱчӱн алғыстас сӧзінең сыхханнар Л.Р.Кызласовтың адынаң Хакас национальнай чир-суғ ӱгренҷең музейнің устағҷызы Андрей Готлиб паза Д.И.Каратановтың адынаң олған хоос школазының директоры, Хакасиядағы хоосчылар пірігізінің кнезі Александр Кобыльцов.
Анаң Данзан Дондоковтың хызы Нимацырен Данзановна пабазының чуртас паза чайаачы чолынаңар, хоостарны паза сомнарны кӧзідіп, чоохтап сыххан. Ол Ағбанда ӱзінҷі хати пол парды. Пастап часхыда Пӱрӱт чирінің амғы хоосчыларының чайаачы тоғыстарын ағылған. Оларны Д.И.Каратановтың адынаң олған хоос школазының кӧзідіг залында кӧзіткеннер. Анаң, чайғызын киліп, пу кӧзідігдеңер чӧптезерге Л.Р.Кызласовтың адынаң Хакас национальнай чир-суғ ӱгренҷең музейнің устағҷыларынаң тоғасхан.
Пӱрӱт Республиканың культура министерствозы даа удур партыр. Кӧзідіге музейдегі буддизм икусствозының тоғыстарын хада алып аларға чараттыр паза чорыхха пар килерге ахча пиртір. Амды пабазының сағызын толдырча – ол хазых туста хоостарын Хызылчарда, Ачых турада паза Ағбанда кӧзідерге хынған. Чиит туста ол городтарда чуртап тоғынтыр.
Данзан Дондоков 1895 чылда хосхар айының 7-ҷі кӱнінде Селенгинскай аймахтың Загустайскай аалында тӧреен. Анаң 8 частығда аны Тамчинскай дацанзар ӱгренерге пирiбiскеннер. Соонаң 13 частығда Данзанны хоосчы поларға ӱгрет сыхханнар. Iди 21 частығда ол, Гэбши богословскай степеньні арачылап, гэлонг ат алтыр. Анзы ученай степень полған. Ол живопись киреен тирең ӱгрен сыххан, пӱрӱт паза моол монастырьларында полып, андағы саблығ хоосчылардаң ӱгренген.
Анаң 1936 чылда пӱрӱт ламаларны, харибге чаап, чох ит сыхханнар. Данзан Дондоков, тӱзінде ағаа хорғыс полардаңар кӧріп, иртенӧк ибінең парыбысхан. Iди ол ӧлімнең алай ызығдаң арачылан халған. Данзан Дондоков, Хызылчар городсар киліп, анда чаа заводында тоғын сыххан. Аар тоғысха харахтарын ардатхан. Заводта 10 чылҷа тоғынған.
Ол 1937 – 1939 чылларда Ачых туразар кӧскен, аның соонаң Ағбан городсар килген. Мында iкi чылҷа полып, пазох Хызылчарзар кӧс парыбысхан. Ибінзер ол 1946 чылда ла айланған. Анаң 1950 чылда Енхоба Лумбунованаң хоных тӧстеп, аның Дамби оолғыҷаан пала идiнген паза оларның Батор оолах паза Нимацыреннең Татьяна хызыҷахтар тӧрееннер.
Нимацыреннің чооғынаң, пабазы уғаа амыр хылыхтығ полған. Палаларын пiр дее хырыспаҷаң. Позының чайаачы узын ноға-да ағаа пир турған. Ол тустарда хыстарға будда омаларын хоостирға чаратпаҷаң полтырлар. Iди Нимацырен пабазының чолын пасхан. Пабазы харахтаң уйан полыбысханда, ағаа хоостирға полысчаң.
Данзан Дондоков чуртазында чӱс азыра килкiм хоос, скульптура паза пасха даа тоғыстар чайап салған. Аның хоостарын Парижтегі ЮНЕСКО залында даа кӧрерге чарир полған. Хай пірее хоостары Санкт-Петербургтың музейлерінде хайраллалчалар.
Iди Пӱрӱт чирінің саблығ хоосчызы Данзан Дондоков позының соонда будда худайларның илееде чарых омаларын артыс салған, хайзылары аймах музейлерде хайраллалчалар.
Ағбанда пу кӧзідіг кічіг хырлас айының 9-ҷы кӱніне теере полар.
Сом Илона Каковани
Автор :
Илья Топоев
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
