Тархын чир-сууна хынарға ӱгретче
10.09.2025
Хабарлар
Вован (Владимир Кузнецов) паза Лексус (Алексей Столяров) форумның араласчыларының сурығларына нандырчалар
Форум. 3 ӱртӱнде Хакасияның ӧӧн музейінде Ікінҷі тилекей чаа тоозылғаннаң 80 чыл ирт парғанына чарыдылған Сибирьнің патриот форумы ирткен. Андағ килкім мероприятиені Россияның чаа-тархын пірігізі иртірген
Мындағ улуғ форум хазнабыс тархынының иң таластығ страницазына тиктең чарыдылбаан. 80 чыл мының алнында, 3 ӱртӱнде, алты чыл паза пір кӱн ирткен иң хан тӧгілістіг чаа тоозыл парған. 1945 чылда 2 ӱртӱнде Японияның пасха хан киректерінҷе министрі Сигэмицу Мамору паза Генштабтың пастығы Умэдзу Ёсидзиро капитуляциядаңар актта хол салыбысханнар. Че ноға Россия иң хорғыстығ чаа тоозыл парғанын 3 ӱртӱнде таныхтапча? Анзы СССР-ның Ӧӧркі Чӧбінің президиумы «Японияны чиңіп алғаннаңар» чарадығда ол кӱнні 3 ӱртӱнде пайрамнирдаңар таныхтап салғанынаң палғалыстығ.
Пӱӱнгі кӱнде амғы чиит тӧл Япониядаң тоғыр чаалазығ хайди апарылғаннаңар, хайдағ кӱс ыырҷыны чиңіп алар ӱчӱн салылғаннаңар пілбиндеечелер. Пістің хазнабыстаң тоғыр политика апарчатхан хазналар, тархыныбыстың ол чардығынаңар чоох апарчатса, сынны чазырып, пос хазналары Ікінҷі тилекей чааны чиңіснең тоосханнар тіп искірчелер. Че Совет армиязының чааҷылары, махачы чаалазып, азымахчы япон армиязын унада сапханнаңар чоохтирға ундут салчалар.
Аннаңар Россияның чаа-тархын пірігізі пӱӱл хазнабыстың ол страницазына ӧнетін хайығ айландырча. Таныхтирға кирек, пістің республикада Россияның чаа-тархын пірігізінің пӧлии илееде чыл тоғын парир. Аның араласчылары Хакасияның саблығ кізілері полчалар. Олар, чиит тӧлнең cыбыра палғалыс тудып, олғаннарға аймах мероприятиелер иртірчелер. Пу наада ирткен форумда даа илееде ӱгренҷі араласхан. Ол санда Юнармияның, Чиңіс волонтёрларының, Пастағылар чӧрімінің паза аймах патриот пірігістерінің араласчылары полғаннар.
Форумның пастағы чардығы Ағбан городтағы 3 № школада ирткен. Анда Чиңіс маршалы Георгий Константинович Жуковтың муралы пайрамни азылған. Амды саблығ полководец, Совет Союзының тӧрт хати Матыры, чиит тӧлзер кӧріп, пістің чиңізібісті ундутпаңар тiп чоохтапчатханға тӧӧй пiлдiрген. Школаның стенезінде Георгий Жуковтың омазын хоостирға анда істенчеткен ӱгретчілер чарат салғаннар. Городтың устағ-пастаа тоғыр полбаан. Пӱӱл часхыдаң сығара хоосчы Данил Васильев маршалны хоостап пастаан.
Муралны пайрамни азарында Россияның чаа-патриот пірігізінің регионнардағы политика департаментінің директоры Аяна Шойгу, Россияның чаа-тархын пірiгiзінiң толдырығлығ директорның пастағы орынҷызы Александра Коновченко, Ағбан городтың пазы Алексей Лёмин араласханнар.
– 3 ӱртӱн хазнабыста танығлығ кӱн полча. Пу кӱнде иң хан тӧгіліcтіг паза хорғыстығ чаа тоозыл парған. Паза сағысха кирчем 2004 чылны – Піліс кӱнінде Беслан городтағы ӱгретчілер паза олғаннар пайрамнығ линейкаа чыылыс парғаннар. 334 кізее ол халғанҷы линейка полған. Оларның тыны теракт сылтаанда ӱзіл парған. Мин прайзын, пір минута сым турып, оларны хумартхылабызарға сурынчам, – чыылған чонзар айланып, теен Аяна Шойгу.
Чоохтирға кирек, Ағбандағы 3 № школадағы мурал городтың Маршал Жуковтың орамазынзар сыхча. Амды ол аның адынаң адал парған ораманы чазапча. Чуртағҷылар, тізең, хайдар даа маңзырап парчатсалар, аның хыринда турыбызып, маршалның орденнерінең ӧкерсінчелер паза ағаа Илбек Чиңіс ӱчӱн алғызын читірчелер.
Ікінҷі тилекей чаа тоозылғаннаң 80 чыл ирт парғанына чарыдылған Сибирьнің патриот форумы Хакасияның ӧӧн музейінде пайрамни азылған. Аарлығ аалҷыларның санында республиканың устағ-пастаа, «Хакасияның матырлары» регион программазында араласчатхан СВО ветераннары полғаннар. Чоохтирға кирек, музейнің улуғ залында чыылған улус СВО ветераннарын чылығ удурлаан паза оларға матап айа сапхан.
Форум азылғанда, кибір хоостыра Россияның, Хакасияның паза Россияның чаа-тархын пірігізінің гимннері ойнаан. Анаң сӧс Хакасия пазы Валентин Коноваловха пирілген:
– Чиит тӧлні чир-сууна хынарға ӱгредері хазнабысха хорғыс чох полар сурыға теелче. Ол пістің хазнаның стратегия кӧстее полча. Россияның чаа-тархын пірігізінең хада піс ол кӧстегҷе кӧп аймах мероприятие иртірчебіс. Хазнабыстың Илбек Чиңізіне чарыдылған мероприятиелерде республиканың ӧткін оол-хыстары араласчалар. Пӱӱнгі чиит тӧлге хазнабыстың ниик нимес тузында чуртирға киліс парды, – теен ол, залдағы чииттерзер айланып. – Пӱӱн сірер піснең хада тархында сыннаң полған нимелерні ундирға паза оларны чазырарға пирбинчезер. Арғыстар, сірер пістің хазнабыстың пӱӱнгізі паза таңдағызы полчазар. Алғыс сірерге, чуртаста ӧткін тудынчатхан ӱчӱн. Форум прайзына тӱзімніг иртсін.
Анаң форум араласчыларынзар Александра Коновченко айланған:
– Мин пӱӱнгі форумның полған на араласчызынзар алғыснаң айланчам. Мында иң чағбан чӱректіг, ӧткін, хазнабыстың ирткен тузынаңар паза аның алнындағы чуртазынаңар сағынчатхан кізілер чыылыс парғаннар. Чуртас табырах алысча, 20 чыл мының алнында піс сағынмаан даа полғабыс, пістің ӱгретчілерібіс хайдағ литературадаң пілістер алчалар. Піс сағынмаабыс, кем пістің палаларыбысха тархын учебнигін пасча. Ӱр ниместе ле пістің олғаннарыбысха 20 аймах тархын учебнигі чарыхха сығарыл турған. Аның сылтаанда Россияның полған на регионы пасха-пасха учебниктер пастыра хазнабыстың тархынын ӱгренген. Амды кирек алыс парды, пістің хазнабыстағы прай ӱгренҷілер пір учебник пастыра ирткен туснаң танысчалар. Пос чир-суун ӱгренерінҷе ідӧк пірге учебник сығарылар.
Патриотизмҷе улуғ тоғыс апарчатхан ӱчӱн, Хакасияның культура министрі Светлана Окольникова «Союз городов воинской славы «80 лет Победы» медальнаң таныхтатхан. Ағбан городтың пазы Алексей Лёминге, хазнабыстың тархынына чарыдылған мероприятиелерні ӧткін апарчатхан ӱчӱн, алғыстас пічии читірілген. Чоохтирға кирек, ол ідӧк Россияның чаа-тархын пірігізінiң Ағбандағы пӧлиинің кнезі полча. Ағбан город пазының орынҷызы Татьяна Карташова патриотизмҷе тоғыcты чахсы апарчатхан ӱчӱн ідӧк алғыстас пічиинең таныхтатхан. Хакас Республиканың хазна чӧпчізі Владимир Штыгашевке чаа-тархын кӧстегҷе улуғ тоғыс апарчатхан ӱчӱн ідӧк алғыстас пічии читірілген.
Хакасияның ӧӧн музейінің директоры, тархын наукаларының кандидады Андрей Готлиб чыылған улусха уғаа хынығ лекция хығыр пирген. Ол докладында СССР Япониядаң тоғыр чаалазығ хайди апарғанын чарыда искір пирген. Аның чооғын прайзы ситкіп искен. Андрей Иосифович докладын сомнарнаң паза видеонаң толдырған. Аның ирткен чаалазығлардаңар «тіріг сӧзі» чииттернің чӱреен тибіреткен. Олғаннар сценазар пір дее харах албин кӧргеннер. Экрандағы пірсі пірсін алыстырчатхан видеолар ирткен тусты уламох тірілдіргеннер тирге чарир. Тархын наукаларының кандидады кӧп хынығ ниме чоохтап пирген. Ідӧк кемнер Хакасиядаң ол хатығ чаада араласханнаңар чарытхан. Ол санда форумның араласчылары Совет Союзының Матыры Мария Цуканованың чуртас чолынаң танысханнар. Япониядаң тоғыр чаалазығда аралазып, чиит хыс позының махачызын кӧзіткен. Сағынчам, аның чооғы чиит улустың сағызында ӱрге халар.
Форумның халғанҷы чардығында чыылған улустың алнында прай хазнаа паза пасха хан чирлерiнде дее саблан парған Владимир Кузнецов (Вован) паза Алексей Столяров (Лексус) чоох тутханнар. Оларны пӱӱнгі кӱнде саблығ пранк-хабарҷылар тіп адапчалар. Вован паза Лексус тіп постарын аданып алған иреннер, саблығ кізілерге телефоннаң сығдырадып, оларның сын сағызын, политикаа кӧрізін піліп аларға харасчалар. Сынны чоохтаза, олар, кӧп кізіні іди алаахтырып, чон хараан асханнар. Оларның холына США-ның 43-ҷі президенті Джордж Буш-кічии, НАТО-ның ӧӧн хачызы Йенс Столтенгберг, Турция президенті Реджеп Эрдоган паза даа пасхазы кіргеннер.
Вован паза Лексус форумда чонның аймах-пасха сурығларына нандырғаннар.
– Піс пастап ойын оңдайынаң, саблығ кізілерзер сығдырадып, оларнаң чоохтас турҷаңмыс. Че 2014 чылдаң піс пасха синге сыххабыс. Піс политиктернің сын сағыс-кӧрізін піліп аларға харас сыххабыс.
Пістің пір дее кізінің телефоны чоғыл. Сынны чоохтаза, піске олар кирек тее чоғыллар. Піс, саблығ кізілернің таныстарынаң, полысчыларынаң палғалызып, оларға сығдыратчабыс, – теен Алексей Столяров.
Чыылған чоннаң чоох алысчатханда, саблығ пранкерлер оларның холына кір парған кізілернің кӧбізі хазналарының тархынын пілбинче тіп таныхтааннар. Ідӧк тоғазығда, пӱӱнгі кӱнде Россиядаң кӧс парыбызып, хырығ озаринда чуртапчатхан саблығ кізілердеңер чоох парған. Вованнаң Лексус, иноагент пол парған артисттерге сығдырадып, оларның сын сағыс-кӧрізін чонға кӧзіт пиргеннер. Хайди олар таныхтааннар, Илбек Ада чаа тузында даа хазнадаң парыбысхан саблығ кізілер фашист Германиязына полыспааннар. Амды, тізең, хаҷан-да чир-суунда сабланған кізілер пістің армиядаң тоғыр чааласчатхан ыырҷыбысха ахчанаң хабасчалар. Анзы пранк-журналисттерні уғаа ӱрӱктірче осхас. Олар оңар полбинчалар, чуртасха хайдағ сағыс-кӧріснең ол кізілер чуртапчалар.
Чазырбин чоохтаза, Вованнаң Лексус постарының тоғызынаң кӧп чонға пу сидік туста сынны кӧріп аларға полыс пиргеннер. Пістің хазнабыстаң тискен артисттернің, саблығ писательлернің сын омазын асханнар. Саблығ политиктерге сығдырадып, олар олаңай кізілерге ноға піс мындағ туста чуртапчатханыбысты піліп аларға ідӧк полысчалар.
Олох арада музейнің пастағы хадылында аймах волонтёрларның ӧмелері мастер-класстар иртіргеннер. Ол санда Харатастағы «Чааҷаа чылииңны сыйла» пос кӧңнінең тӧстелген чӧрімнің волонтёрлары чӱленҷең сетьтер, чааҷыларға полысчатхан пілектес палғирынҷа мастер-класс иртіргеннер. 2022 чылдаң сығара чааҷыларға сетьтер палғап, паза даа пасха полызығ пирчеткен ипчі-иреннер мастер-класс тузында чыылған улусты тоғыстарынаң таныстырғаннар. Оларнаң хости Харатас городтаңох волонтёрлар окоп свечiлерін идерге ӱгреткеннер. Гончаровтарның сӧбірезі ідӧк 2022 чылдаң чааҷыларыбысха хабасча. Олар свечiлерні хубахтаң итчелер.
– Піс свечiлерні сӧбіренең итчебіс. Хубах картон чіли ысталбинча. Аннаңар пістің свечiлерібіснең чааҷылар хынып тузаланчалар. Тилті банкаларын паза хубахтарны піске чуртағҷылар ағыл пирчелер, – теен Татьяна Катющ.
Республиканың олған библиотеказы тоғынҷылары «Чааҷаа пічік» мастер-класс иртіргеннер. Олар чиит тӧлге ӧнетін чаа операциязында араласчатхан чааҷаа пос кӧңнінең пічік пас пирерге оңдай пиргеннер. Ӧткін олғаннар анда хынып араласханнар.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Ольга Томочакова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
