От чахсы сыххан, че кӱннер турбинча
15.08.2025
Хабарлар
Фермер Иннокентий Казагашев
Аал хонии. Республиканың фермерлерi паза аал хонии предприятиелерi мал азиин пилетепчелер. Пии аймаандағы фермер Иннокентий Казагашев от тоғызында маң чохтанча. Пу наада аннаң тоғазып, тоғыс хайди парчатханнаңар чоохтазып алғабыс
Иннокентий Казагашев 1993 чылдаң фермер полча. Пӱӱнгi кӱнде маллар, хойлар, аттар тударынаң паза мал азиина тоңастығлар, кӧп чыллығ оттар таарирынаң айғасча. Мының алнында Северде тоғынған, анда пис чыл чуртаан. Хакасиязар айланғанда, iкi чыл аалда чабан полған. Кiзiлерге чир пирiл сыхханда, чир алып алған, трактор садысхан.
Фермернiң Пии аймааның аймах орыннарында ӱс турлаа паза чирлерi пар. Пiс Пии аалдаң читі километр оортах орныхчатхан покозында пол килгебiс.
Фермер хандых айында Маткичiг аал хыринда от тоғынып пастаан. Анда ол эспарцет отты таарыпча. Аны пурун сабысча, анаң – пасха оттарны. Пӱӱл Иннокентий Иннокентьевичке 1000 гектардаң от пилетеп аларға кирек.
– Маткичiг аалда хоныхты тилiдерге чир асхынах, аннаңар тӧрт чыл мының алнында мында 700 гектар чир садылчатханнаңар чарлағ кӧр салғанда, садысхам. Пу уғаа маңат чир. Тайға хыринда, от чахсы сыхча. Пу покоста костёр от ӧсче. Амды ол сайах. Аны хатап таарирға кирек. Мин от таарирына чоон трактор садызып аларға сағынчам. Алында эспарцет отты таарып салза, ол писче чыл чахсы сыхчаң. Ам пiр-iкi чыл ӧсче, анаң чох пол парча. Пу отты таарыпчатхан хоныхтардаң ӱреннi садызып алчам.
Ирткен чыл хуруғ чыл полған, аннаңар от тоғын полбаабыс. От садызарына кӧп ахча хорат салғабыс. Маткичiгде от хуурта кӧй парған. Кӱскӱде наңмыр чаап, от кӧмес ӧс парыбысхан. Пылтыр пiстiң аалдағылар прайзы отты садысханнар.
Пӱӱл от чахсы тоғынып аларына iзенчем. Пiрее орыннарда от чахсы сыххан, тағлығ чирлерде – уйан. Пӱӱнгi кӱнге 600-че тӱрiм от пилетеп салғабыс. Пiске iкi муңҷа тӱрiм от киректелче. Кӱскее теере отты пилетирбiс. Наңмырлар чаап, от тоғызы сӧӧ тартылча. Наңмыр ікi неделя кӱннiң чаған. От тоғынмаабыс. Ам саапчабыс. Айас кӱннер турза, саап салған отты ӱзiнҷi кӱнiнде тырбирға чарир. Амды, тізең, сӧрӧн паза пулуттығ кӱннер турчатханда, отты ӱр чатырчабыс.
Мындағы хоныхтар, пуғдайны сабысса, чiҷiрнi хырада артыс пирчелер. Мин оларны тӱрiмнерге орабысчам. Ахча тӧлеп пирчем. Ирткен чылда, от чохтаңар, ідӧк гречиханың паза горохтың чiҷiрiн орабысхам. Минiң герефорд маллар, олар прай ниме чiпчелер.
Пӱӱл 50 гектарда сула таарып салғам, пылтыр ол синӧк салғам, че ол сыхпаан. Пӱӱл кӧп арах таарып саларға чарир полған, чахсы сыххан. Суланы пысхалахха сабысчам, тӱрiмнерге орабысчам. Ол «зелёнка» адалча. Маллар аны уғаа чахсы чiпчелер.
Солярканы ниик арах паанаң садызып аларға кӱстенчем. Пiр литр солярка 74 салковайға турча. Бондаревте пiр идiнҷек солярканы 60 салковайға сатча, че ол хомай арах. Сапогов аалда 55 салковайға сатчалар, анда сала кӧп алып алчам.
Iкi оолғым Тимурнаң Артём паза туңмам Олег от тоғынарға полысчалар. Туңмам тракторны тыхтапча, отты КамАЗнаң тартча.
Пу покостаң ырах нимес тура пӱдiр салғам, анда от тоғынар тракторларны турғысчам. Пу турлағда пызоларны паза торбахтарны тутчабыс. Кӱскӱзiн пызоларны iнектердең чарыбысчабыс. Пеер ағылыбысчабыс. Мында тiзiлернi iргектердең чарыбысчабыс.
Минiң iдӧк Кирбi аалда турлағ пар. Анда 500-че гектар чир садызып алғам. Пiр турлағ Маткичiг аал хыринда орныхча.
Ам чахсы, элекропастух пар. Андар малларны сӱрiбiсчебiс. Пуғаларны алынҷа чарчабыс. Электропастухха хоратхан ахчаның чарымын субсидия оңдайынаң айландырып алчам. Мин ӱс орында электропастух турғыс салғам. Аның аппаратуразы 16 муң салковайға турча, хоза эмектер, столбаҷахтар аларға кирек. Че ол сиденнирiнең ниик тур парча, – теен Иннокентий Иннокентьевич.
Фермернiң техниказы читкiҷе. «Казахстан» тракторы ам даа тоғынча. Халғанҷы чылларда тӧрт наа «Беларус» трактор садызып алған, Хакасияның аал хонии паза ас-тамах министерствозы оларның ӱчӱн хорадығларның чарымын субсидия оңдайынаң айландыр пирген. Пӱӱл тизек арығлирына погрузчик садызып алған. Сапхы, тырбостар садысхан ахчаның чарымы айландырылча. Фермер пу хабазығнаң iдӧк тузаланча. Ӱзiнҷi чылы Германияда сығарылған пресснең тузаланча. Уғаа чахсы пресс. Iдӧк Германияда паза пiстiң хазнада сығарылған пiрер пресс пар. Пылтыр наа пресс садызып алған, аның ӱчӱн субсидия тӧлелген. Иннокентий Иннокентьевичтiң таниинаң, Германияда сығарылған пресс чахсы, че оодыл парза, аның хоза чардыхтары уғаа аарлыға садылча.
– Италияда сығарылған сапхылар уғаа чахсылар, сидiксiнiстер чох саапчалар.Че халғанҷызын оодыл парғанда, хоза чардыхтарға 100 муң салковайҷа хорат салғам, – теен фермер.
Иннокентий Казагашев iдӧк iнектер паза хойлар ӱчӱн субсидия алча. Пiр чылда пiр iнек ӱчӱн 4000 салковай тӧлелче. Субсидия алар ӱчӱн, герефорд тӧллiг пуғаларны паза эдильбаев тӧллiг хучаларны садызарға, мал паза хой санын ӧскiрерге кирек. Оларны хызырыбысса, субсидия тӧлелбинче. Пуғаларны пис чыл пазынаң нааҷылирға киректелче, хучаларны – ӱс чыл пазынаң. Фермернiң таниинаң, субсидия кӧрiндiре полызығ полча. Пiрсiнде, пуғаны тузында нааҷылабааннаңар, iнектер ӱчӱн субсидия ал полбаан. Уғаа тың ачырғанған.
Иннокентий Иннокентьевич пуғаларны паза хазыраларны Дагестанзар тiрiге садыбысча. Анда оларны турғызыра, пиктегде тудып, комбикормнаң азырапчаттырлар. Iди азыраан малның идi «мраморнай» пол парчаттыр. Андағ иттi хырығ озаринзар, ӧӧнiнде Турциязар, уғаа аарлыға садыбысчаттырлар.
Пiс килген кӱн Пии аймаанда наңмырлығ кӱн полған, аннаңар от саапчатхан тракторлар покостаң парғлабысханнар. Фермернiң хай пiрее покостарында тӱрiмнер халғаннар. Ол кӧп чыллығ эспарцет от пилетел парған полған.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Оксана Челтыгмашева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 29 | 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
