Пос киреен тӧcтиріне – прай оңдайлар
15.08.2025
Хабарлар
«Хакасияның инфраструктуразы» устаҷаң компания директоры Денис Пауль
Тиліс чолынҷа. 2025 – 2030 чылларда Хакасияда алынҷа тиліс программазы чуртасха кирілче. Аны чуртасха киреріне федеральнай бюджеттең чыл сай пірер миллиард салковай позыдылар. Хабазығның чардығы «Харатастағы» аал хонии промышленнозы паркының тилізіне кӧріл парған
Пӱӱн піс «Харатастағы» аал хонии промышленнозы паркының оңдайларынаңар, пӧгіннерінеңер паза тоғызынаңар аннаң устапчатхан «Хакасияның инфраструктуразы» устаҷаң компания директоры Денис Анатольевич Паульнаң чоохтасчабыс.
– Денис Анатольевич, сірернің компанияңар «Харатастағы» аал хонии промышленнозы паркының тилізі ӱчӱн нандырча. Парктың оңдайларынаңар чоохтап пиріңер.
– Ирткен чылда чарыс айында «Харатастағы» аал хонии промышленнозының паркы пістің компанияның устаана пирілген. «Харатастағы» парк – ол пӧлілген чир участоктары, оларның тиксі улии 49 гектар. Ол чирнің 40 гектары резиденттерге, паркта пос киреенең айғазар идінҷектерге, кӧріл парған. Тиксі 14 чир участогы саналча. Оларзар прай кирек инфраструктура тартылған: чарытхы, суғ читірҷең паза сығарҷаң сетьтер. Чылығ пирҷең сеть ле тартылбаан. Ол уғаа аарлығ кирек. Харатас городтың ӧӧн сетьтерінең аны тартырар ӱчӱн 200 миллионҷа салковай киректелер. Ол уғаа аарлығ, аннаңар полған на резидент позының пӱдіриине алынҷа тоғынчатхан котельнай турғызар.
– Денис Анатольевич, идінҷектерге паза пірігістерге паркта хайдағ чахсы оңдайлар тӧстелген?
– Олар, чир участогын арендаа алып, анда пос киреене килістіре тура пӱдірчелер. Аны тимге сығарғанҷа арендаа тӧбін паа турғызылча. Пӱӱнгі кӱнде ол пір квадраттығ метр ӱчӱн 1,1 салковай орнына 0,6 салковай, айда, тізең, ортымахти 10-ҷа муң салковай полар. Халған чардығы пӱдіріг тоозыларына артызылча.
Сығарыс туразын тузаланысха кирген соонаң идінҷектің чирні муниципалитеттең кадастр паазынҷа садызып алар оңдай пар. Садығларда араласпин, хаҷан пілдізі чоғыл, чир участогы сірерге киліс парар алай чох па. Анда прай кирек ахчанаң палғалыстығ пол парча: кем сала кӧп арах ахча пирер, ол чир ээзі полыбызар. Таныхтирға кирек, парктағы чир участоктарынзар прай кирек инфраструктура тартыл парған!
– Компания парктың тилізін хайди кӧрче?
– Пістің пӧгінібіс – парк тоғынар ӱчӱн, аны тилідерге паза наа тыныс пирерге. Пӱӱнгі кӱнде піс сығарыс туразының проектін сыныхтаға пир салғабыс. Сынында тиксі хазнада андағ тура чоғыл, тілирге кӱстенгебіс, че таппаабыс. Пір турада орныхчалар: ас-тамах сығарҷаң пӧліктер, устағ-пастағ пӧліктері, офистерге кабинеттер, кип-азах чуғҷаң пӧлік, мастерской паза имнег пункты. Прай пу пӧліктер ас-тамах сығарызына киректер. Аннаң пасха, Хакасияда холодильник-морозильник пӧлии чоғылын санға алып, пу турада ідӧк андағ пӧлік кӧр салғабыс. Проект-смета пічии тимде, амды аның хазна сыныхтаа иртче.
Аны алған соонаң піс Хакасияның экономика тилізі министерствозынзар республиканың алынҷа тиліс программазынҷа федеральнай бюджеттің ахчазынаң кӧріл парған субсидияны сурап айланарбыс. Тиксі хабазығ сині – 500 миллион салковай. Ол пӱӱл паза пазағы чылда чамдыхти позыдылар. Аннаң пасха, Хакасияның республика бюджедінең ідӧк улуғ нимес хабазығ, пір процент алай 5 миллион салковай, кӧріл парған.
Ікі чыл пазынаң идінҷектер ас-тамах сығарызына тимде пӧліктернең тузалан поларлар. Тиксі андағ сигіс пӧлік полар. Аренда паазы – пір квадраттығ метр ӱчӱн 350 салковай.
Паркты тилідерінҷе паза пір тоғыс – хоза чарытхы кӱзін кирері. Пӱӱнгі кӱнге чарытхыны тартарынҷа проект-смета пічіктерін тимнеп парирбыс, анаң аны ідӧк хазна сыныхтаана пирербіс. Ол парксар 4,9 мегаватт кӱстіг чарытхы линиязын тартарға полызар. Сағам паркта 3 мегаватт кӱстіг чарытхы линиязы пар. Аның паазы – 7,2 салковай. Ол ниме-ноо сығарчатханнарға кӧріндіре аарлығ. Наа линия иң тӧбін пааҷа кирілер: 5 салковай турар. Ол пістің парктың паза пір чахсы оңдайы полар. Полған на резидент аннаң тузалан полар. Ағбан-Харатас саринда чарытхы чидіспинчеткен сылтаанда, ол удаа ус парчатханы ӱчӱн, парктағы мындағ оңдайлар идінҷектернің хайиин тартарға кирек. Чарытхы сурииның паза пір сидіксінізі – техническай оңдайларны паза аны тартарына чарадығ алып алары. Кізілер чылларнаң теесте турчалар, чарғыласчалар. Паркта тоғынарға чаратхан идінҷектер андағ сурығларнаң айғаспастар, оларға чарытхы линиязы тимде пирілер.
– Ноға аал хонии кӧстеен таллап алғазар?
– Пастап піс пӱдірер тураның кӧстеенеңер сағынғабыс. Аны аал хонии кӧстегліг пӱдірерге чарадылған. Пастағы сағыс чир тамаанаң аймах чиистер, ӱгрелер сығарызын тӧстирі полған. Пӱӱнгі кӱнде хакас идінҷектер ӧскірген чир тамаан Хызылчар крайынзар сатчалар. Анда аннаң аймах чиистер тимнепчелер. Андағ оңдайнаң республикадағы садығ тураларынзар ол тимде чииснең, аймах-пасха чир тамаа консерваларынаң, тимде салаттарнаң, айланча. Піс ол фермерлерге пос ӧскірген чир тамаанаң аймах-пасха чиис тимнеҷең орын тӧстеп пирерге сағынғабыс.
Анаң сағызыбыс алғып сыххан. Тиксі парктың кӧстеен алынҷа кӧстег чох промышленностьтаң аал хонии промышленнозына алыстырарға чарадылған. Андағ оңдайнаң парксар аал хонии ас-тамаан сығарчатхан паза аны аннаң андар тимнепчеткен идінҷектерні тартарға пӧгінгебіс. Пӱӱнгі кӱнде паркта фермер полчатхан резидент пар. Ол інектерні ӧскірҷең орын тимнепче. Малларны кирек синге читіре ӧскіріп, ол аны хырығ озаринзар алай орындағы килкім компанияларға садарға пӧгін тутча.
– Пасха резиденттер нименең айғасчалар?
– Паркта ідӧк кірпис заводы пӱдірілче. Идінҷек ағырин-кӧӧлҷе пӱдірін парча. Пір идінҷек консерва заводын пӱдіріп пастаан, че ахчазы чидіспинчеткеннеңер, піс пӱдірер туразар кірерге пӧгінче. Паза пір резидент нымырхаларға картоннаң харчағастар сығарар. Пӱӱнгі кӱнде олар Ағбан пилтірі аймаанда орныхчалар, сығарысты алғыдып, піcте хоза сығарыс тӧстирлер. Пір идінҷек таарлағ машиналарын тыхтирынҷа полызығлар читірерге пӧгінче. Паркта наа сығарыстар тоғызын пастабысса, ӱс-пис тонналығ машиналар чӧріп пастир. Оларға тыхтағ киректел турар.
Аннаң пасха, піс парксар кірер кӧңніліг идінҷектернең тӧреміл чӧптезіглер апарчабыс. Пӱӱнгі кӱнде паркта пос пис чир участогы пар. Ағаа хоза пӱдірілер сығарыс туразынзар сигіс резидент киректелер. Андар идінҷектер амох суранчалар. Оларның пірсі, консерва заводын пӱдірчеткен идінҷек, чир участогынаң кӧзерге сағынча, тайға чистек-оттарынаң ас-тамах тимнирінҷе тоғынчатхан паза кондитер ас-тамаан сығарчатхан идінҷектер кірер кӧңнілерінең ӱлескеннер. Соонаң оларнаң хада тоғынар пӧгіннерінҷе чӧптезіглер тимнелер.
– Денис Анатольевич, чоохтап пиріңер, резидент поларға сағынчатхан идінҷектерге хайдағ кирексініcтер турғызылча?
– Идінҷектің ӧӧн кӧcтее ниме-ноо сығарызы поларға паза аның пос кирее Хакасияда санға алыларға кирек. Пілдіcтіг, аның пос киреен чох идерінҷе алай банкрот полдыртарынҷа кирек азылбаан поларға кирек. Ідӧк налогтарҷа паза хайди даа кӧрілген тӧлеглерҷе алымнары чох ползын.
– Паркта тоғынар идінҷектерге хоза хабазығлар кирерінҷе тоғыс парча ба? Кӧзідімге, налогтарҷа.
– Сынап таа, Хакасияның экономика тилізі министерствозы андағ тоғыс апарча. Кӧзідімге, кӧcтегліг министерство «Харатастағы» парктың резиденттерін ис-пай паза чир налогтарынаң пастағы пис чылға позыдардаңар закон проектін тимнепче. Идінҷектерге тимге сығарылған тураның кадастр паазының ікі процентін чыл сай тӧлирге киректелер. Промышленность предприятиелеріне ол ас нимес ахча. Кӧзідімге, тура паазы 50 миллион салковай полза, оларға чыл сай пірер миллион салковай тӧлирге киректелер. Паркта пӱдірілген тураны сах андох тимге сығарылған тіп санға турғызарға киректелер.
Аннаң пасха, резиденттерге Хакасияның тиліс чыындызында алым ахчаларын аларына ставкаларны тӱзірерге чӧптесчебіс. Чоохтирға кирек, Хакасияның кічіг кредит компаниязында ставкалар іди дее тӧбіннер: 6-7 проценттең пасти 14-15 процентке теере. Банктарда пӱӱнгі кӱнде андағ ставкалар таппассың. Піс, тізең, аны уламох тӧбін тӱзірерге сағынчабыс.
Тиксі алза, «Харатастағы» паркта идінҷектерге пос киреен тӧстиріне уғаа чахсы оңдайлар пар: ол муниципалитеттең тӧбін аренда паазына пирілчеткен чир, инфраструктура, Харатаснаң Ағбан городтар хости орныхчатханы паза тӧбін паалығ чарытхы кӱзі. Пӱӱнгі сидік экономика оңдайларында парк идінҷектерге уғаа чахсы оңдайлар пирче.
– Денис Анатольевич, азых чоохтазығ ӱчӱн алғыс ползын.
Сом Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Чоохтасхан Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
