Пайрам. Хакасияда орныхчатхан Познанскай тимiр чол бригадазы Россияның тимiр чол войсколарына 174 чыл толғанын пайрамни таныхтады.

Ағбанда орныхчатхан Познанскай 5-ҷi алынҷа тимiр чол бригадазының Культура туразында чааҷы частьының прай даа чааҷылары пайрамнығ кӱнде чыылысханнар. «Бригаданың знамязын кирерге» команда пирiлгенде, парадха кисчең кип-азахтығ чааҷылар, строевой хаалағнаң сценазар Россияның хазна флагын паза чааҷы частьының знамязын апарып, анда стройнаң турыбысханнар. Россияның паза Хакасияның гимннерi толдырылған соонда чааҷыларны профессия ӱлӱкӱнiнең алғыстирға сӧс пирiлген бригаданың командирi полковник Андрей Бариновха.

Бригада командирi чааҷы частьының ветераннарын, офицерлерiн, прапорщиктерiн, прай чааҷыларын, iдӧк залда полған Хакасия пазы Валентин Коноваловты Россияның тимiр чол войсколарының пайрамнығ ӱлӱкӱнiнең алғыстаан. Ол, тимiр чол войсколарының паза бригаданың тархынынаңар, саблығ чолынаңар хысхаҷахти искiрiп, прайзына наа чидiглер, пик хазых паза амыр чуртас алғаан.

Пайрамнығ мероприятиенi апарчатхан офицер Россияның тимiр чол войсколарының Ӧӧн устааның пастығы генерал-лейтенант Олег Косенковтың алғыстас телеграммазын хығыр пирген. Генералның искiриинең, тимiр чол войсколары алнында пӧгiннер турған: тимiр чолларны, переездтернi, тахталарны тудығ чох тоғындырарға паза оларны арачылирға. Пастап тимiр чоллар инженер войсколарында полғаннар, 1876 чылда оларны тимiр чол батальоннарына айландырғаннар.

1877-1878 чылларда Россия Турциянаң чааласчатханда, тимiрчолҷылар, Бендеры – Галац тимiр чол участогын пӱдiрiп, Россияның армиязына прай кирек ниме-ноо тартханнар. Пастағы тилекей чаада олар 4,3 муң километр тимiр чол пӱдiр салғаннар. Гражданскай чаа тузында, 1938-1939 чылларда Япониянаң чааласчатханда, анаң финнердең тоғыр чаада тимiрчолҷылар, махачыланыстарын кӧзiдiп, тимiр чолларны арачылап, оларны чахсы тоғындырғаннар.

Илбек Ада чаа тузында тимiр чол войсколары хазнаның прай транспорт чолларын арачылааннар, армияа паза промышленностьха кирек нимелернi, чааҷыларны тартханнар, предприятиелернi кӧзiргеннер. Оларның чааҷылары Москваны паза Ленинградты арачылааннар, Сталинградтағы паза Курск тӱгеезiндегi чаалазығларда араласханнар. Чаа тузында олар 120 муң километр тимiр чол паза ӱс муң азыра тахта пӱдiргеннер паза тыхтааннар. Амды тимiр чол войсколарының чааҷылары СВО-да, махачыларын кӧзiдiп, постарына айабин, армияа хабасчалар.

Олег Косенков, прайзын Тимiр чол войсколары кӱнiнең алғыстап, наа чидiглер алғаан.

5-ҷi тимiр чол бригадазы позының тархынында iдӧк саблығ чол ирткен. Илбек Ада чаада турғызылған пӧгiннернi чалтырама толдырчатхан ӱчӱн бригада Хызыл Знамя орденiнең сыйыхтатхан. 1945 чылда 5 хосхарда сiбее осхас Познань городты холға кирген ӱчӱн бригадаа «Познанскай» аарластығ ат пирiлген. Аның пис чааҷызы Совет Союзының Матыры аарластығ иң пӧзiк атха турысхан, читi муң азыра чааҷызы орденнернең, медальларнаң сыйыхтатхан.

Чаа соонда чааҷы-тимiрчолҷылар чоллар, пасха даа объекттер кӧп пӱдiргеннер. Iди олар Ивдель – Обь, Решёты – Арамиль, Ағбан – Тайшет, Ағбан – Междуреченск тимiр чолларны пӱдiргеннер. Бригаданың чааҷылары Сойан-Сус ГЭС-та полған техногеннай саай салтарларын чох идерiнде араласханнар, Ағбан суғ кизiре тимiр чол тахтазын тыхтааннар, аны суғ, кӧдiрiлiп, сайбап салғанда. Iдӧк олар арығлардағы ӧрттернi ӱзiрерiнде, суғлар чайылғанның салтарларын чох идерiнде араласчалар. Чааҷылар ӱр ниместе Воронеж облазында Журавка – Миллерово Украина ибiре чолны пӱдiргеннер. Бригада 1979 чылдаң сығара Ағбанда орныхча.

Пу пайрамнығ мероприятиеде иң ӱр сыйыхтас кирее парған. Бригаданың командирi позының приказынаң кӧп чааҷыны алғыстаан, Аарластығ пiчiктер читiрген, теестегi званиелернi азынада пирген. Россия президентi Указынаң, Россияның арачыланыс министрiнiң приказынаң алынҷа чааҷылар Жуковтың, «За боевое отличие», «За воинскую доблесть», «СВО араласчызы» паза даа пасха медальларнаң сыйыхтатханнар. ЛНР пазы даа позының Указынаң бригада чааҷыларын «Киртiнiс ӱчӱн» медальларнаң сыйыхтаан.

Сыйыхтас кирее тоозылғанда, сценазар Хакасия пазы хығыртылған. Валентин Олегович чыылған чонзар алғыстас сӧcтерiнең айланған:

– Чааҷы-тимiрчолҷылар 170 чыл азыра, постарына айабин, Ада чир-суубысха служба апарчалар. Тимiр чол войсколарының чааҷылары хазнаа хорғыс чох, iзестiг чуртас пирчелер, пiстiң армияның табырах чӧрер оңдайларына паза кӱстiг поларына чахсы хабасчалар. Гражданскай чаа чылларында олар ахтарны паза интервенттернi унада сабарына улуғ хозым иткеннер, Илбек Ада чаада 120 муң километр чолларны, тыхтап, пӱдiр салғаннар. Чаа соонда хазна экономиказын кӧдiргеннер, сағыбаан саайларның салтарларын чох идерiне хабасханнар.

Амды ӧнетiн чаа операциязы апарылчатханда, тимiр чол войсколарының службазы уғаа кирек полча. Олар армияның транспорт системазын чахсы тоғындырчалар, экономика паза чаа инфраструктуразын тыхтапчалар, позыдылған чирлерде амыр чуртағҷыларға полысчалар.

Аарлығ чааҷы-тимiрчолҷылар паза ветераннар, присягаа пирiн салған ӱчӱн, махачыңар ӱчӱн, республикаа паза прай хазнаа службаны чахсы апарчатхан ӱчӱн алғыс сiрерге! Пик хазых, амыр чуртас сiрерге паза чағыннарыңа!

Чооғын тоозып, Хакасия пазы майор Сергей Корчиковха паза прапорщик Сергей Федоровскийге республика правительствозының алғыстас пiчiктерiн читiрген.

Пайрамда iдӧк, чааҷыларны алғыстап, чоох тутханнар Ағбан город пазының орынҷызы Владимир Крафт паза даа пасхазы. Олар тимiр чол бригадазының тархынындағы саблығ чолын таныхтап, чааҷыларға алғыстас пiчiктерiн читiрiп, оларға пик хазых, службада пӧзiк чидiглер паза амыр чуртас, таңдағы кӱнге киртiнiс алғааннар. Чааҷыларға бригаданың чайаачы ӧмезi улуғ концерт кӧзiткен.

Сомнар Дмитрий Сунчугашевти

Сомда: Хакасия пазы Валентин Коновалов республика правительствозының алғыстас пiчiктерiн майор Сергей Корчиковха (сол саринаң) паза прапорщик Сергей Федоровскийге читiрген