«От ыры» кӧглезiн, чонның кӧңнiн кӧдiрзiн!
18.06.2025
Хабарлар
«От ыры» фестивальның сыйыхха турысхан араласчылары
Фестиваль. Хандых айының 9 – 12 кӱннерiнде Хакасияда «От ыры» эстрада сарыннарынҷа тиксi Россия синiндегi марығ пизiнҷi хати ирттi
Аалҷылар паза таллағлығ чардых
Чоныбыстың сiлiг сарыннарын тыңнап аларға, пicтiң чир-чайааныбыснаң танызып аларға, постарының ыр-кӧглерiн Хакас чирiнiң чуртағҷыларына читiр пирерге чир-чалбахтың аймах пулуңнарынаң айдас ырҷылар чыылысханнар. «От ыры» фестиваль Россияда Ада чир-суубыс арачылағҷызы чылына, Хакасияда Матырлар чылына паза Илбек Чиңiстiң 80 чылына чарыдылған.
Пастағы кӱнде, 9 хандыхта, Башкортостан, Пӱрӱт, Алтай, Тыва республикалардаң паза Хызылчар крайынаң килген аалҷыларға Л.Р.Кызласовтың адынаң чир-суғ ӱгренҷең музейҷе экскурсия иртiрiлген. Олох кӱнде олар Ирт тағдағы мемориал комплексiнзер чӧргеннер.
10 хандыхта С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызы кiнiнде фестивальның араласчыларын хабарҷыларнаң таныстырғаннар паза марығ хайдағ оңдайнаң иртерiн чарытханнар.
– Россия кӱнiне удур чирiбiсте аймах тiлнең сарнапчатхан чоннарны удурлапчатханына ӧрiнчебiс. Прайзы чонының кибiр-чозахтарын кӧртiсчеткен сiлiг национальнай кип-азахнаң чазан салған. Аймах культураларнаң чағын танызып, Россияның таңдағы чуртазы мыннаң мындар ӧңненер, хазна улам кӱстiг полар тiп пiс iзестiг киртiнчебiс. Пic, хада-пiрге ынағ тудынып, илбек культуралығ пiр хазна полчатханыбысты киречiлепчебiс, – фестиваль аалҷыларын удурлап, пресс-конференцияны асхан Хакасияның культура министрi Светлана Окольникова.
Олох кӱнде иирде С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызы кiнiнде «От ыры» марығның пастағы чардығы ирткен. Иирнi абахай хыс Мария Лукина апарған. Жюринең Хакасияның чон артизi Герман Танбаев устаан. Чарғыҷыларның санына пӧзiк чайаачы устығ кiзiлер кiргеннер: Россия культуразының саблығ тоғынҷызы, «Час ханат» олған студиязының хоос устағҷызы Игорь Боргояков, Хакасия спортының паза культуразының ветераны, ӧнетiн чаа операциязының араласчызы Василий Таланов, Россияның саблығ артизi Екатерина Кыштымова, «Звезда-2025» чоннар аразындағы ыр-сарыннар марииның араласчызы Екатерина Килижекова.
Ырҷылар пiрер сарын толдырғаннар. Иң чахсы ырлааннарға пӧзiк 50 балл чыып аларға киректелген. Хакасия ӱчӱн турысхан чиит ырҷы Отамай Сор паза Пӱрӱт чирiнең килген абахай хыс Дулма Сунрапова 50-ер балл тоғынып алғаннар. Олардаң пiр ле баллға чир-суғҷыбыс Айат Канысов халған.
Пасха даа араласчылар, чахсы сарнап, залдағы кӧрiгҷiлернiң кӧңнiне кiргеннер, че чарғыҷылар оларға сала тӧбiн баллар пиргеннер. Аның ӱчӱн кӧрiгҷiлер «Судью на мыло!» тiп хысхырғанҷа парғаннар. Че, хайди ӱстӱнде пасхабыс, жюриде улуғ опыттығ кiзiлер одырчалар, олар орта паалап пiлчелер. Пу марығда кӧрiгҷiлерге постарының ӱннерiн пирер оңдай полған. Чуртағҷылар аразындағы ӱн пирiстi «Репаблик» искiрiглiг проект позының «ВКонтакте» группазында иртiрген.
Хандых айының 11-ҷi кӱнiнде С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызы кiнiнiң улуғ залында «От ыры» марығның iкiнҷi чардығы уламох «iзiг» парған. Араласчылар сценазар пазох наа сарыннарнаң сыхханнар. Иирнi Асель Давлетова апарған. Сизiнгенде, чарғыҷыларның чӱректерi сала нымзаанға тӧӧй пiлдiрген. Пастағы кӱндегi марығда iкi ле араласчы 50-ер балл алған полза, iкiнҷi кӱнiнде алты кiзее иң пӧзiк балл пиргеннер, олар – пӱрӱт хызы Дулма Сунрапова, тува оолғы Дарый-Оол Кежик, Хакасия ӱчӱн турысхан чииттер Айат Канысов, Отамай Сор, Елена Кызласова паза Татьяна Балахчина. Олардаң пiрер ле баллға халғаннар хакас хызы Саяна Собурова паза башкир оолғы Дамир Таипов. Мындағ пӧзiк балларға чӧпсiнiп, залда одырчатхан кӧрiгҷiлер, «Браво» хысхырып, iзiг айа сапханнар, ӧрiнгеннерi пу чир полбаан. Чайаачы чир-суғҷыларыбыс паза аалҷылар олаңай ла сарнабааннар, iдӧк пос чонының кӧг тирiглерiнең ойнааннар. Ооллар хайхастығ хайнаң чапсытханнар.
– Мин Анастасия хызымнаң хада, «От ыры» фестивальның прай ӱс чайаачы иирiне билеттер ал салып, концерттернi кӧрерге чӧрчебiс. Аалҷылар аразында Тува Республикадаң килген ӧме кӧңнiме кiрген. Пiстiңнер, тiзең, прайзы чахсы сарнапчалар, оларға чӱрек чатча, аннаңар ӧрiндiрчелер. «Кӧрiгҷiлер хынызы» ӧнетiн сыйыхха ӱн пирерге кирек. Мин позымның ӱнiмнi чир-суғҷыбыс Отамай Сорға пиргем.
Концерт наа ла пасталғанда, сценазар «Алтыр» мода театрының абахай хыстары сыхханнар. Оларның хайхастығ костюмнарын дизайнер Марина Мамышева чайапча. Аның ciлiг тоғыстарын кӧрiп, уғаа морсындым, – кӧңнiнең ӱлескен Ағбан городтың чуртағҷызы Елена Тохтобина.
Гала-концерт
«От ыры» фестивальның Гала-концертi Россия кӱнiнде А.М.Топановтың адынаң Хакас драма театрында ирткен. Улуғ залға чон толдыра чыылысхан, пос орын чох полған. Чайаачы иирнi Асель Давлетованаң Мария Лукина апарғаннар. Хазнаның паза республиканың гимннерiн Хакасияның чон артизi Герман Танбаев паза «Каданс» хор толдырған соонаң сценазар регион пазы Валентин Коновалов республика чуртағҷыларын ӱлӱкӱннең алғыстирға сыххан.
– Пӱӱл пiстiң фестиваль танығлығ киректерге чарыдылча – Россия кӱнiне, Илбек Чиңiстiң 80 чылына, Россия президентi Владимир Владимирович Путин хазнада чарлаан Ада чир-суубыс арачылағҷызы чылына, Хакасияда Матырлар чылына. Аар сынағлар тузында искусство чонға улам кирек. Сарыннар, литература, фильмнер пicтiң чонға кӱс пирҷеңнер, Илбек Ада чааны паза пасха даа сидiк тустарны тобырарға полысчаңнар. Амғы туста Россия ыырҷынаң хада пазох хабысчатханда, искусство чонның кӧңнiн кӧдiрерге полысча. Аарлығ нанҷылар, пiстi прайзын Чир-суубысха поғдархас паза аарлас пiрiктiрче. «От ыры» фестиваль аймах чоннар ынағ тудынчатханын кӧнiзiнең киречiлепче. Россия кӱнiне чарыдылған Гала-концерт Хакасияның чуртағҷыларына улуғ сыйых полча. Марығҷыларға оң ползын тiп алғапчам, кӧрiгҷiлер чайаачы иирнi хынып кӧрзiннер. Прайзы пик хазыхтығ паза часкалығ ползын! – теен Валентин Олегович.
Iдӧк Валентин Коновалов, тоғызында тiспен iстенiп, республиканың тилiзiне улуғ хозым ағылчатхан чуртағҷыларға Хакасияның Аарластығ пiчiктерін читiрген. Аны алғаннар Хакасияның УФПС-ының ӧӧн специализi Наталья Гришечкина, Асхыс аймааның Сыныхтағ-ревизия комиссиязының кнезi Лилия Чебодаева, Хакасияҷа МСЭ ГБ-ның устағҷызы, ӧӧн эксперт Татьяна Шумакова, «Ласточка» олған садының воспитательi Любовь Карлова, «Ласточка» олған садының кӧг ӱгретчiзi Светлана Лелеко, «Алтынай» хакас ипчiлер лигазының хачызы Ирина Троякова.
Хакасия пазы Валентин Коновалов тіспен істенҷілерге Хакасияның Аарластығ пічіктерін читірген
Анаң сценазар «От ыры» марығда ӧткiн араласчатхан чир-суғҷыбыс Алефтина Бурнакова «Хазыңнар» амыр сарналчатхан ырнаң сыххан. Кӧрiгҷiлер аны iзiг айа сабызынаң удурлааннар. Алтай Республикадаң килген аалҷы Анчы Кудачин, «От ыры» фестивальға ӧнетiн чарыдып, «От ине» сарынны, хайлап, сыйлаан. Анчы кiчiгде десантник поларға сағынтыр, че Ӧӧркi чайааннар аны искусствозар чидiн килгеннер.
Тувадаң килген оол Айхан Ооржак, ыыхха тӧӧй тува чонның кӧг тириинiң хылларын тартып, iдӧк аймах оңдайларнаң хайлаан. Абахай чир-суғҷыбыс Отамай Сор, ағас хомыснаң ойнап, «Чирiмей, чонымай» сарынны морсымнығ толдырған. Хайди ӱстӱнде таныхтаабыс, чиит хыс марығның пастағы паза iкiнҷi чардығында 50-ер балл тоғынып алған, аннаңар чиңiс аның холына кiргедег.
Тува оол Дарый-Оол Кежик Гала-концертте «Iҷем, мин табырах айланарбын» кееркестiг сарынны чӱрекке теерте сарнаан. Чир-суғҷыбыс Алексей Казыгашев сценазар «Оолның ыры» чапчаң сарналчатхан сарыннаң сыххан. Тағлығ Алтайдаң килген марығҷы Байнур Хабаров, хайлап, тайғадағы аң-хустың табыстарын сығарып, хайхастығ ырлаан. Кӧрiгҷiлер аның чайаачы кӧзiдиин чағын алғаннары iле кӧрiнген. Пiстiң чир-суғҷыбыс Татьяна Балахчина, iдӧк аймах ӱннер сығарып, морсымнығ сарнапча. Ол, Хакасияның алнын алып, «Наа тахпах» сарынны толдырған. Аның чағын нанҷызы Айат Канысов «Iҷемнiң чирi» амыр ырнаң сценазар сыххан. Iдӧк абахай хыстар Саяна Собурованаң Елена Кызласова «От ыры» фестивальның ӧӧн сыйии Хакасияда халзын тiп прай кӱстерiн салғаннар.
Амыр сарыннар чайылған соонаң залда одырчатхан кӧрiгҷiлернi Пӱрӱт чирiнең килген хыс Дулма Сунрапова «тiрiлдiрген». Ол пу марығда пiстiң чир-суғҷыбыс Отамай Сорнаң иң пӧзiк баллығ тиңнең тиңе хаалаан. Чарғыҷылар, чӧптезiп, Гран-принi кемге пирiбiзерлер ни? Алай Хакасияда халар, алай пӱрӱт хыс апарыбызар?
«От ырында» аралазар ӱчӱн, Башкортостаннаң Хакасияа теере iкi муң километр азыра чолны тобырған аалҷы Дамир Таиповтың кӧглiг сарыны кӧрiгҷiлернiң кӧңнiне кiргенге тӧӧй пiлдiрген, башкир тiлiн пiлген ползалар, ырҷынаң хада даа сарнирҷыхтар, неке. Улуғ марығда iдӧк Хызылчар крайындағы «РОССТАНЬ» паза Тувадағы «ВUURA» ӧмелер араласханнар, ооллар кӧг тирiглерiнең ус ойнааннар.
Сыйыхтас
Фестивальның иң чӱрексiнiстiг тузы читкенде, сценазар жюри кiзiзi, СВО-ның араласчызы Василий Таланов хығыртылған. Ол марығҷылар Алексей Казыгашевке, Алефтина Бурнаковаа, Анчы Кудачинге, «РОССТАНЬ» ӧмее, Айхан Ооржакка дипломнар читiрген. Сыйыхтасты Россияның саблығ артизi Екатерина Кыштымова узаратхан. «Чiбек чол» ӧнетiн дипломнаң паза 15 муң салковайлығ сертификатнаң Байнур Хабаров таныхтатхан. «Iзенiс» ӧнетiн дипломны паза 15 муң салковайлығ сертификатты чир-суғҷыбыс Елена Кызласова алған. Жюри кiзiзi Екатерина Килижекова Татьяна Балахчинаа III степеньнiг дипломны паза 20 муң салковайлығ сертификатты, Саяна Собуроваа II степеньнiг дипломны паза 25 муң салковайлығ сертификатты, «ВUURA» ӧмее I степеньнiг дипломны паза 30 муң салковайлығ сертификатты читiрген.
«От ыры» фестивальның тӧстегҷiзi, жюри кнезi Герман Танбаев марығның лауреаттарын таныхтаан. Хакасияның чон артизiнiң холынаң III степеньнiг лауреат дипломын паза 35 муң салковайлығ сертификатты Дамир Таипов, II степеньнiг лауреат дипломын паза 50 муң салковайлығ сертификатты Айат Канысов, I степеньнiг лауреат дипломын паза 70 муң салковайлығ сертификатты Отамай Сор алғаннар.
Хайди ӱстӱнде чоохталған, «Репаблик» искiрiглiг проект позының «ВКонтакте» группазында чуртағҷылар аразында «Кӧрiгҷiлер хынызы» ӧнетiн сыйыхха ӱн пирiс иртiрген. Прай 4114 кiзi ӱн пирген. Чиңiсчiнi таныхтирға сценазар Хакасияның национальнай паза территориальнай политика министрi Лев Сафьянов сыххан. «Кӧрiгҷiлер хынызы» сыйыхтың паза 50 муң салковайлығ сертификаттың ээзi Дарый-Оол Кежик пол парған.
«От ыры» тиксi Россия синiндегi фестивальның Гран-призi Хакасияның культура министрi Светлана Окольникованың ниик холынаң Дулма Сунраповаа читiрiлген! Ӧӧн сыйых Пӱрӱт чирiнзер парыбысхан!
Хакасияның культура министрі Светлана Окольникова Дулма Сунрапованы ӧӧн сыйыхнаң таныхтаан
Дулма Сунрапова Забайкальскай крайдағы Цокто-Хангил аалда тӧреен. Кiчiгдең сығара музыканаң айғасча. Аның чайаачы чолы РСФСР-ның чон артизi А.Арсалановтың адынаң олған искусство школазынаң пасталған. Читі частығда «Звонкие мелодии» телепроектте аралазып, пастағы чиңiзiн холға кирген. 2008 чылда ол Улан-Батордағы искусство институдын тоосхан.
Дулма пӱрӱт тiлiнең сарыннар пасча. Аның репертуарына 50 азыра позы пасхан сарын кiрче. Iдӧк чиит ырҷы аймах сарыхтарҷа пасха хан тiллерiнең сарнапча. Дулма, марығ-фестивальларда сыбыра аралазып, кӧг искусствозында чапчаң ӧсче. Пӱӱнгi кӱнде чиит артист позының чайаачызынаң Пӱрӱт чирiн ӧткiн саблапча. Iдӧк аны Моол чирiнде чахсы таныпчалар, сарыннарын истерге хынчалар.
Марығның тархыны
«От ыры» фестивальның тархыны 1991 чылдаң пасталча. Пiрсiнде Ағбанның чиит ырҷылары постарының чайаачыларын город чуртағҷыларына кӧзiт пирерге сағыныбысханнар. Олар Наа чылға удур махалығ концерт тимнебiскеннер. Чайаачы иир прайзының кӧңнiне кiрген.
1992 чылның хандых айында «От ыры» хакас эстрада сарыннарының пастағы марии республика синiнде ирткен. 1994 чылда ол регионнар аразындағы фестивальға айлан парған. Iди Хакасиязар Бурятиядаң, Алтайдаң, Тувадаң ырҷылар килгеннер.
2008 чылда фестивальда Россия регионнарынаң на нимес, че iдӧк пасха хазналардаң марығҷылар араласханнар. Аннаң сығара фестиваль чардыхтарға чарылча: республика синiндегi, тиксi Россия синiндегi паза чоннар аразындағы. Хакасияның чон артизi Герман Танбаевтiң пастаанынаң паза кӱстенiзiнең «От ыры» фестивальға тилекейдегi чоннар хын парғаннар.
Сомнар Илона Каковани
Автор :
Татьяна Тютюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
