Хынығ паза тузалығ иртсiн
18.06.2025
Хабарлар
«Звёздный» лагерьде тiл сменазы пайрамни азылған
Чайғы тынағ. «Меридиан» спорт-хазых пиктеҷең базаның «Звёздный» лагерьiнде пӱӱл пастағызын на «Тӧреен тiл – Россияның худы» кӧстеглiг смена иртче
Олғаннар хазиин пиктеҷең город тастындағы «Звёздный» лагерь Минсуғ хыринда орныхча. Анда эксперимент оңдайлығ, регионнар аразындағы «Тӧреен тiл – Россияның худы» кӧстеглiг смена хандых айының 9 – 29 кӱннерiнде иртче. Аның пӧгiннерiнеңер, кӧрiлген мероприятиелерiнеңер лагерь устағҷызының орынҷызы Нина Матросова чоохтап пирген:
– Тiл сменазының тӧстегҷiзi Хакасияның ӱгредiг паза наука министерствозы полча. Аның программазына ирткен чылның ӱртӱн айында регионнар аразындағы «Сибирьдегi чӧптезiг» ассоциацияның Сибирьдегi паза Ыраххы Востоктағы чоннарның тӧреен тiллерiнҷе тоғысчы ӧмезiнiң араласчыларының чарадии пирiлген. Таныхтирға кирек, республиканың ӱгредiг паза наука министерствозының наука паза национальнай ӱгредiг пӧлиинiң устағҷызы Ольга Доможакова ол ӧменiң хачызы полча. Пӱӱл чайғызын кӧстеглiг сменаның программазы Хакасияда паза тӧреен тiллерҷе тоғысчы ӧмее кiрчеткен пасха даа регионнарда чуртасха кирiлер. Оларның санына, кӧзiдiмге, Тыва Республика, Алтай крайы кiрчелер. Сменаның ӧӧн кӧстее – олғаннарда тiллернi, республикада чуртапчатхан чоннарның культуразын ӱгренерiне хынысты тилiдерi. Ӱгренҷiлер Хакасияда хазна тiллерi полчатхан орыс, хакас тiллернi ӱгренерлер. Паза республикада немец чон кӧп чуртапча, аннаңар немец тiлi кирiлген. Ағаа хоза, англия тiлi прай даа школаларда ӱгренiлчеткенде, Хакасияның ӱгредiг паза наука министерствозы аны iдӧк тiл сменазына кирерге чарадығ алған.
Пӱӱл сменада Хакасияның прай даа муниципалитеттерiнең килген 100 азыра пала тынанча. Соонаң олар тынағ хайди ирткеннеңер школаларында чоохтирлар. Лагерьде сменаны олғаннар килгенiнең 3-ҷi кӱнiнде пайрамни азары кибiрге кiр парган.
Пiстiң «Звёздный» лагерь паза республиканың хоза ӱгредiг кiнi ӱгренҷiлернi, Россия чоннары культуразынаң таныстырғаны пастыра, постарын чон аразында, халых чуртаста орта тудынарға ӱгредер федеральнай инновационнай ачыхтар полчалар. Лагерьде олғаннар олаңай ла тынанминчалар. Олар мында пiлiстер алчалар, кӱннiң пастағы чардығында ойын, практика оңдайынаң иртчеткен занятиелерде ӱгренчелер. Республиканың хоза ӱгредiг кiнiнiң ӱгретчiлерi ӧнетiн программалар тимнееннер. Кӧзiдiмге, тойдаң iдiс-хамыс паза пасха даа ниме идерi, поғо хоостиры. Пiстiң арғызыбыс полчатхан республиканың национальнай библиотеказының пасха хан тiллерi литературазы пӧлии «Минiң Хакасиям» этноквиз тимнеен. Мында чуртапчатхан ӱгретчiлерiбiс, олар iдӧк воспитательлер полчалар, тiл программаларын чуртасха кирчелер. Таныхтирға сағынчам, пiсте пӧзiк пiлiстiг специалисттер тоғынчалар.
Че ӧӧн хайығ олғаннарның хорғыс чох тынанарына салылча. Олар пастағы имнег полызиин пирерiнеңер пiлiп алғаннар паза чолҷа чӧрҷең правилоларны сағысха кирчелер. «Красный Крест» организацияның кiзiлерi палаларға посха паза чағын кiзее полызар оңдайлардаңар чоохтирлар. Хакас тiлiнең программаны Хакасияның ӱгредiг тилiзi паза квалификация кӧдiрерi институдының хакас тiлiне ӱгредер методика кiнiнiң методизi Наталья Трунова апарча.
– Отрядта ӧӧнiнде тiл пiлбинчеткен палалар. Аннаңар мин оларны хакас чонның культуразынаң, кибiрлерiнең таныстырчам. Палаларға хынығ, олар постары пастырчалар, ол-пу сӧс хакас тiлiнең хайди полар тiп сурчалар. Пастағы занятиеде мин оларны этикет сӧстерiнең таныстырғам. Пiс институтта интерактивнай ойыннар, карточкалар тимнепчебiс. Прай ол иткен тоғыс мында туза полча. Пiс оларны школаа чӧргелек палаларға тимнеебiс, мында, тiзең, прай олғаннарның тiл пiлчеткеннерi пiр синде, аннаңар ол карточкалар мында уғаа килiстiре пол пардылар. Мин оларны воспитательлернең хада тимнепчем, че чуртасха хайди кирiлчеткеннерiн кӧрбинчем, олған сады тоғынҷылары постары ла чоохтабазалар. Мында, тiзең, мин тоғыстың салтарларын прай позым кӧрчем – хайда-да читпес сарилары сығыс килче, хайда-да чахсы тимнел парғаны кӧрiнче. Соонаң ол читпестерi тӱзедiлер. Олғаннарнаң тоғынар программаны 18 часха тимнеем, этикет сӧстерi соонаң кип-чоохтарға кiрерге сағынчам, кӧзiдiмге, ноғадаңар Ағбан iди адалча. Анаң кибiрлернең, чиисңең, кип-азахңаң, ойыннарнаң таныстырарбын. Халғанҷы, салтарлар итчеткен, занятиенi Чыл пазына чарыдып иртiрiбiзербiн. Ол тусха олғаннар прай темаларны ӱгренiбiзерлер нооза, – чоохтаан апарылчатхан тоғызынаңар Наталья Николаевна.
Олғаннарның вожатайы Владлена Кыржинакова полча. Ол пӱӱл хакас кафедразының 3-ҷi курзын тоосхан. Лагерьде чиит хыс практика иртче, олған тынанҷаң орында пастағызын на тоғынча.
Хакасияның ӱгредiг паза наука министерствозының искiриинең, пӱӱл чайғызын регионда 196 олған лагерьi тоғынар тiп кӧрiлче. Ол санда город тастындағы 18 лагерь (10 – республикада, 8 – Хызылчар крайы чирiнде), олғаннар кӱнӧрте полҷаң 167 лагерь, палаткалығ 2 лагерь паза 2 санаторий-курорт организациязы. Республикада прай 75836 пала саналчаттыр, 2025 чылда 27574 пала хазиин пиктеп алар, анзы тиксi саннаң 39 %. Оларның санында хазии уйан 1 муң олған, ӧкiс паза iҷе-пабазы хайии чох халған 1270 пала, чуртастың сидiк оңдайларына кiр парған сӧбiрелердегi 11300 олған, ӧнетiн ӱгредiг учреждениелерiнiң ӱгренҷiлерi паза пасхазы даа, СВО араласчыларының школада ӱгренчеткен 815 палазы. Пӱӱл Хакасияда ЛНР-даң 150 пала тынанар тiп кӧрiлче.
Лагерьлерде республиканың 15 кӧстеглiг сменазы иртер, iдӧк «Пастағылар чӧрiмiнiң» сменалары полар. Тынағ тузында олғаннарға аймах мероприятиелер кӧрiл парған. Оларның санында чаа-патриот кӧстеглiг мероприятиелер, хоза ӱгредiг программаларынҷа занятиелер, аймах министерстволар паза ведомстволар полызиинаң иртiрiлчеткен хорғыс чох тынағдаңар чоохтазығлар, тоғазығлар паза пасхазы даа. Ӱгредiг паза наука министерствозының таниинаң, Хакасияда сыныхтағ апарчатхан органнар саринаң олған лагерьлерiне тоғынарға чаратпинчатхан чарадығлар алылбааннар.
Сом Илона Каковани
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
