Чылдаң чылға айныпча
16.04.2025
Хабарлар
Хакасияның экономика тилізі министрі Роман Ковтун экономикадағы килкім проекттердеңер чоохтапча
Кӧзідіг-форум. Хакасияның музей-культура кінінде 11-12 хосхарда «СтройДом-2025» регионнар аразындағы кӧзідіг-форум ирткен
Кӧзідіг-форум
Л.Р.Кызласовтың адынаң Хакас национальнай чир-суғ ӱгренҷең музейде мындағ килкім кӧзідіг-форумнар сыбыра иртірілчелер. «СтройДом-2025» регионнар аразындағы кӧзідіг-форумға пӱдірігнең, тибіреділбинчеткен ис-пай сурығларынҷа аймах полызығлар читірчеткен, страхование, тыхтағ паза дизайн компаниялары, агентстволар паза аймах-пасха кӧстегліг садығ-туралары чыылыс парғаннар. Олар музейнің ікі хадылында орныхханнар.
Ікінҷі хадылда ӧӧн сцена турғызылған, анда кӧзідіг-форум пайрамни азылған, анаң аймах сурығларҷа эксперттер чоох тутханнар: алынҷа туралар пӱдіриинің 2040 чылға теере тиліc оңдайларынаңар, тураны чылытчаң наа технологиялардаңар, дизайнның наа кӧріcтерінеңер, ипотека алҷаң аймах оңдайлардаңар паза пасхазы.
Кӧзідіг-форумны пайрамни асханнар аны иртірчеткен Хакасияның садығ-промышленность палатазының президенті Владимир Сорокин паза пу сағыстың пастағҷызы, «Глорис» компаниялар ӧмезінің ӧӧн директоры Наталья Рудич. 2021 чыл соонаң пу пӱдіріг киреенең палғалыстығ пастағы килкім кӧзідіг-форум полча. Аны иртірер пастағнаң сыххан «Глорис» компаниялар ӧмезінің тӧстегҷізі паза устағҷызы Наталья Рудич. Тибіреділбинчеткен ис-пайнаң илееде чыл айғас париған идінҷек Россия синіндегі аймах-пасха кӧзідіг-форумнарда араласча, че халғанҷы нинҷе-де чыл Хакасияда андағ кӧзідіг-форум иртірілбинчеткені сағысха тӱзірген. Наталья Александровна наа сағызынаң Хакасияның садығ-промышленность палатазының президенті Владимир Сорокиннең ӱлескен. Ол чахсы сағысты чуртасха кирер пастаға чӧпсінген паза хабазарға чаратхан.
– Пӱдіріг – ол чахсы тоғыс. Ол город-аалларыбыс тилізінің ӧзені тирбіс, – таныхтаан Хакасия пазының орынҷызы Михаил Побызаков. – Аннаң палғалыстығ республика чуртағҷыларының истіг паза чахсы оңдайлығ чуртазы. Аннаңох палғалыстығ Хакасия экономиказының айныстығ тилізі. Кӧзідіг-форум пӱдіріг паза тибіреділбинчеткен ис-пай киреендегілерге удур-тӧдір танызар, мыннаң мындар хада-пірге тоғынып пастир чахсы оңдай пирче.
Хакасияның ӱлгӱлері пӱдіріг кирее тилізіне ідӧк чахсы хозым итчелер, пірдең, хазна пӧгіннерін турғызып ла нимес, че ідӧк чонға кирек пӱдіріглернің кирексінізін федеральнай синде арачылап, аймах-пасха хазна программаларынҷа оларға федеральнай бюджеттең ахча тартып алчалар. Іди Хакасияда школалар, олған садтары, имнег туралары, имнег амбулаториялары паза ФАП-тар, культура туралары, олғаннарға чайаачы туралар паза спортзаллар пӱдірілче. Аннаң пасха, чурт сурии пӧгілче: туралар клӱстері имҷілерге, ӱгретчілерге, аал хонии тоғынҷыларына паза ӧкістерге читірілчелер.
Аалҷылар кӧзідіг-форумны пайрамни асхан соонаң араласчыларнаң танызарға парғаннар. Піс, тізең, Хакасияа наа пӱдіріг ниме-ноозын паза полызығларын тілеебіс. Андағ наа пӱдіріг ниме-ноозы санына «Альтум» ээлҷек мраморны санирға чарир. Кӧзідігде ээлҷек мрамор оңдайларын компанияның маркетингче директоры Дмитрий Демидов таныстырған. Аның сӧcтерінең, ээлҷек мраморның 95%-і аның сайы полтыр, 5%-і – ӧнетін порағ. Ээлҷек мраморны тура істін дее, тура тастын даа иптирінде тузаланарға чарир. Ол обой чіли чапсырылча, аннаңар аннаң тоғынарға ӧнетін ӱгредіг кирек чоғыл. Че тура тастына аны чапсыр салза, пола-пола, ол сын мраморнаң чабылған осхас хатығ пол парар. Мындағ мраморны аймах ӧңніг паза пірее хоостығ даа чахирға чарир. Ол чылларнаң андағ хатығ халча осхас, ӧңі дее хуурбинча.
Дмитрий Демидов ээлҷек мраморны кӧзітче
Кӧзідігде алынҷа тура пӱдіриинең айғасчатхан компаниялар кӧп полған. Піреезі тураларны мының алындағы чіли ағастаң на пӱдірче, піреезі, тізең, аймах блоктардаң: газобетоннаң, арболиттең. Піреезі модульлардаң даа пӱдірче. Пӱдірігҷілернің тимде проекттер пар. Кізі ахча синiнҷе дее, сӧбіре улиинҷа даа, кӧңніне кірчеткенiнҷе дее проектче тура пӱдіриин чахып алар оңдайлығ. Пірігістер тимде дее туралар сӧлееннер.
Садығ тураларының каталогтары, тізең, дизайннаң алай пос тура істін иптирінең айғасчатхан чуртағҷылар хайиин тартхан: комнаталарға ізіктер, кӧзенектер, мебель, чарытхы, чылығ ниме-ноозы. Садығҷыларның кӧбізі позына килкім партнерны тілеен: кем тӧреміл ниме-нооны садыс турар. Че, пӱдірінчем, ол-пу ниме кирек тізеңӧк, пар-чох ниме-ноозын сӧлеп сыхчалар.
Кӧзідіг-форум регионнар аразындағы тіп тиктең адалбаан. Аның тоғызында аймах регионнардаң компаниялар араласхан. Іди пір ирен Санкт-Петербургта квартира алар оңдайлардаңар чоохтаан.
– Піс тимге сығарылған турада тыхталған квартираларны 3,3 миллион салковайдаң пасти сатчабыс. Пілдістіг, тура городтың тастынзар турча, че метроға 20 минута, квартира, тізең, улуғ нимес студияҷах, – тадылығ сӧлеен ол.
Орындағы агентстволар даа амды квартираларны Ағбанда ла нимес, че ідӧк Новосибирскте, Москвада паза Сочиде садызып аларға полысчалар.
Тегілек стол
Кӧзідіг-форум тузында ідӧк пӱдіріг киреенің мыннаң мындар тилир паза пӱдірігҷілерге ахча тартар оңдайлары ӱзӱрілген. «Хакасияның пӱдіріг киреенің 2025 – 2030 чылларға тиліс оңдайлары» тегілек столда Хакасияның пӱдіріг министерствозының пӧлiк пастығы Евгений Бодягин, экономика тилізі министрі Роман Ковтун, Ағбан городтың, Алтай аймааның устағ-пастааның кізілері чоох тутханнар. Роман Викторович экономикадағы килкім проекттердеңер чоохтаан. Оларның санына кірчелер «Хакас технология ойымы» алынҷа экономика орны, «Харатастағы» аал хонии промышленнозы паркы паза пасхазы. «Хакас технология ойымының» ӧӧн резиденті РУСАЛ полары пілдістіг. Ойымның инженер сетьтерін тӧстиріне ле 7,5 миллиард салковай тузаланылар. Экономика тилізі министерствозы аның пӱдіриине орындағы пӱдірігҷілерні тартарға пӧгінчеткенінең ӱлескен. Аннаң пасха, министр Хакасияның тиліс чыындызының паза промышленность тилізі чыындызының хабазығларынаңар чоохтаан. Ӧӧнінде хабазығ льготалығ алымнар полызиинаң читірілче: 5 – 7% алымға ахча алып, предприятиенің тиліс проекттерін чуртасха кирерге чарир. Пӱӱл Хакасияның промышленность тилізінің капиталында 600 миллионҷа салковай хабазыға кӧріл парған.
Евгений Бодягин чағынғы чылларда пӱдірілерге тимнелчеткен учреждениелерні адап пирген. Пӱӱл проект-смета пічіктері тимнелер пу чонға кирек пӱдіріглерге: тӧрт имнег туразына, республиканың онкология диспансерінің корпузына, сӧп-сап заводына, А.М.Топановтың адынаң Хакас драма театрының туразына, национальнай гимназияның хоза корпузына. Удаа пӱдіріг пасталыбысса, проект-смета пічіктерінде читпестер ілезіне сығыс килче. Оларны табырах тӱзедер пӧгіннең пірге кін тӧстелче. Пӱдіріг министерствозы пу кӧстегнің пасха даа сидіксініcтерін хайығда тутча: тоғысчылар чидіспинчеткенін, паалар ӧзізін, проект-смета пічіктерінің уйан тимнелгенін паза пасхазын.
2019 чылдаң Хакасияның пӱдіріг киреен льготалығ ипотека программалары, национальнай проекттерҷе апарылған пӱдіріглер чахсы айнытханнар. Пу чыл, тізең, піс наа нацпроекттерге кірчебіс. Оларның піреезінің таңдағызы ам даа пілдізі чоғыл, пасхазы алғыдыл парғаннар, че хазна синінде ам даа ӧӧн кӧзідіглер чарадылбааннаңар, регионнар оларның чуртасха кирер оңдайларын іле кӧрбинчелер. Улуғ ізеніс пирчеткен нацпроекттер санында «Сӧбіре», «Чуртасха инфраструктура», «Тӱзімніг паза тиңнес полҷаң экономика», «Тӱзімніг транспорт системазы» паза пасхазы.
Хакасияның ӧӧн городы республиканың пӱдіріг киреенің кіні тирге чарир. Ағбанда кӧп квартиралығ даа, алынҷа даа туралар пӱдірии чахсы тиліпче. Че город хырығлары илееде чыл алыспин парир. Анзы пӱдіріге пирҷең чирлер санын пiлдiрте хызырча. Салтарында пӱдірігҷілер, алынҷа туралар орыннарын садызып ла, кӧп квартиралығ тура пӱдіриине чир позыдып алчалар. Город ідӧк пӱдірігҷілернің хайиин социальнай пӱдіріглерге айландырған: пӧгінде 34№ школа (Индіркі Сограда), 250 орынға школа (10-ҷы мкрн), физкультура паза хазых пиктеҷең орыннар, спорт пӱдіріглері санында – харбазығлар кіні, пус ареназы. Аннаң пасха, городтың коммунальнай инфраструктуразы хайығ киректепче. Наа нацпроекттер, тізең, городта ідӧк олғаннарға паза чииттерге чайаачыларын тилітчең кіннер пӱдірерге оңдай пирер. Ағбан город ол проектте ӧткін аралазарға пӧгінче.
Идінҷектер чоох тутхан эксперттерге ідӧк сағыссыратчатхан сурығларын пиргеннер. Иң «ізіг» сурығларның пірcі – зоопаркты кӧзірері. Хаҷан-да город тастында орныххан аң-хус паза тіріг чир-чайаан кіні амды аның промышленность орыннарына чағын орныхча. Аның хыринҷа кӧп аймах-пасха транспорт чӧрче, ол санда аар таарлығ паза тың кӱӱлепчеткен. Ол, тізең, аң-хустың зоопарктағы чуртазын сайбапча. Пӱдірігҷілер зоопарк чирін аларға паза наа зоопаркты пӱдір пирерге тимделер, че республиканың ӱлгӱ органнары сағам килістіре чир участогын таап полбинчалар. Пӱдіріг пірігістері ол сурығны айныдарға сурынғаннар.
Аннаң пасха, тегілек столда Алтай аймааның пӱдіріг тилізінің оңдайларынаңар, ӱгредігдегі пӱдіріглердеңер, пӱдірігде саннығ технологияларнаң тузаланарынаңар паза пасха даа сурығлардаңар чоох парған.
Сомнар Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
