«Айас» олған теелбек студиязына – 30 чыл
09.04.2025
Хабарлар
«Айас» ӧменің араласчылары
Чайаачы иир. 5 хосхарда С.П.Кадышевтiң адынаң чон чайаачызының национальнай кiнiнде «Айас» Россияның чон чайаачызының саблығ ӧмезi пайрамын «Мин пу тилекейнi хоостапчам» хайхастығ иирнең алғым таныхтады
Пу ӧмее ирткен 2024 чыл саны чох марығларға паза чиңiстiг сыйыхтарға уғаа пай полды. Ӱгретчiлер олғаннарнаң паза iҷе-пабаларнаң хада-пiрге чӧптiг тоғынып, улуғ салтарларға читкеннер. Пылтыр улуғ хырлас айының 19-ҷы кӱнiнде Хакасияның культура тилiзiне хозым ағылған ӱчӱн «Айас» олған теелбек студиязына аарластығ ат пирiлген – Россия Федерациязының чон чайаачызының саблығ ӧмезi! Чайаачы иирде пу пӧзiк атты Хакасияның культура министрi Светлана Окольникова «Айас» студияның тӧстегҷiзi, устағҷызы, балетмейстерi, Хакасия культуразының саблығ тоғынҷызы Фаина Киштееваа читiрген.
– Пӱӱн уғаа чарых ӱлӱкӱн. Пiстiң саблығ, пӧзiк чайаачылығ, сiлiг ӧме 30 чылын таныхтапча. Отыс чыл изере аның пiр ле хоос устағҷызы. Ол – Фаина Ивановна Киштеева. Пу тус аразына «Айас» студия кӧп чиитке чуртас чолын ас пирген. Пӱӱнгi кӱнде хай пiрее выпускниктер профессиональнай ӧмелерде теелбектенчелер. Сағынчам, миннең хада прайзы чаразар, республиканың прай улуғ пайрамнары, танығлығ чайаачы иирлерi хаҷан даа «Айас» студиянаң хада иртче. Отыс чыл аразына теелбекчiлер кӧп фестивальда пол килгеннер: Севастопольда, Крымда, Европадағы хазналарда. Пiс оларға поғдархапчабыс. Ӧмее саны чох чиңiстер алғапчабыс. «Айас» студия пiстiң республиканы мыннаң мындар саблазын! – чылығ сӧстернең алғыстаан регионның культура министрi Светлана Анатольевна.
Хайди таныхтаан Светлана Окольникова, студияда таллама чайаачылығ олғаннар кӧп, че выпускниктернең чарылызарға хаҷан даа аар полча. Пӱӱл «Айасты» тоғыс хыс тоосча. Пайрамнығ иирде культура министрi прайзына алғыстас пiчиин читiрген.
«Айас» студия – пай тархыннығ ӧме. Аның ус араласчылары тиксi Россия синiндегi паза чоннар аразындағы фестивальларда чиңiске тӧремiл сығып алчалар. Теелбекчiлер мындағ марығларның Гран-при ээлерi полчалар: «Созвездие улыбок» (Ағбан, 2022 чыл), «Сердце Сибири» (Новосибирск, 2023 чыл), «Рождение звезды» (Хызылчар, 2024 чыл) тиксi Россия синiндегi марығ-фестивальлар.
Фаина Ивановна Киштеева чайаачы ӧменi 1995 чылда тӧcтеен. Отыс чыл аразына ол студияның араласчыларынаң хада 60-ҷа теелбек турғыс салған. Андар хакастарның, тилекейдегi чоннарның паза эстрада теелбектерi кiрчелер. «Айастың» чайаачы чолы ыраххы чорыхтарға пай. 1997 чылда теелбекчiлер пастағызын на Хакасияның хырығ озаринзар сығыбысханнар. Туапсе городтағы «Орлёнок» тиксi Россиядағы олған кiнiнде олар тосханҷа тынанғаннар паза олох туста чайаачы иирлерде, ӱлӱкӱннерде араласханнар. Пу чорых олғаннарны улам тыытхан. 1998 чылда «Айас» студияа «Кӧзiдiг полчатхан ӧме» ат пирiлген. Анзы теелбекчiлерге улам пӧзiк чидiглерге чидерге кӱс пирген.
Емельян Таскараков паза хызыҷахтар севердегi чонның теелбегiн толдырчалар
Студияның пастағы теелбекчiлерi Россия Федерациязы тӧстелгеннең 10 чыл толғанына чарыдылған пайрамда араласханнар. Ол Москвадағы Хызыл площадьта ирткен. Анда хазнаның пӧзiк устығ ӧмелерi полғаннар. Iдӧк студияның пастағы араласчылары 2000 паза 2001 чылларда Стамбулзар чоннар аразындағы олған тӱрк фестивальына чӧргеннер.
Ӧменiң устағҷызы хынған тоғызына прай чӱреенең пирiнче. Че хайди Фаина Ивановна культуразар килген? 1980 – 1987 чылларда Фаина Киштеева «Кӱн чахайағы» хакас чонның сарын паза теелбек ансамбльының араласчызы полған. Аннаң сығара ол теелбекке тирең тартыл сыххан. Андада Фаина Ивановна Ағбандағы музыка училищезiнiң хореография пӧлиин тоос салған. Чуртазының пу ӱзiгi ағаа «Айас» студияны тӧстирге чол ас пирген.
1987 – 1991 чылларда Фаина Киштеева ӱгренiзiн Кемеровтағы хазна культура институдында, «Балет режиссёры» пӧлiкте, узаратхан. Ӱгредiг тузы ағаа чахсы тимненiс паза пай пiлiс пирген. Институт соонаң Фаина Ивановна тӧреен чир-суунзар, Хакасиязар, айланған. Мында ол хынған киреенең айғазып пастаан.
«Айас» ӧме ахчанаң хызығыстығ тустарда азылған, аннаңар пiрееде сцена кип-азаан тiктiрҷең дее оңдайлар чох полған. Фаина Киштеева позыох костюмнарны тiкчең.
Амғы тусха прай ниме алыс парған. Пӱӱнгi кӱнде студияның пастағы теелбекчiлерi постарының иркелерiн «Айассар» ал чӧрчелер. Анзы, тiзең, ӧменiң устағҷызын улам ӧрiндiрче.
Отыс чыл аразына Фаина Киштеева илееде ус теелбекчiнi ӧскiр салған. Олар республикада паза пасха даа регионнарда хореограф, балетмейстер, балет артисттерi полчалар: Екатеринбургтағы хазна опера паза балет театрының балериназы Екатерина Сапогова, Новосибирсктегi хазна опера паза балет театрының балериназы Наталья Лифенцева, «Айас» студияның балетмейстерi Мария Боргоякова, А.М.Топановтың адынаң Хакас драма театрының балетмейстерi паза артизi Анастасия Быдышева, Моол чирiнiң Улан-Батор городындағы школазының ӱгретчi-хореогравы Кристина Разумова, «Кӱн сузы» хакас теелбек ансамбльының артисттерi Евгения Осипенко, Анна Казагашева, Анна Карачакова, Наталья Киштеева, Георгий Таскараков, Анатолий Коротаев, Андрей Кучугешев паза Радж Мандаржап.
Ӱр ниместе «Айас» студияны тоосхан ӱс абахай хыс Айана Канзычакова, Дарья Челтыгмашева паза Анна Карачакова Хакас искусство колледжiнiң хореография пӧлиинзер кiрiп алғаннар.
2007 чылда студияның улуғ группазы Тайвань олтырыхсар чоннар аразындағы фольклор паза чон ойыннары фестивальына чӧрген. Пiстiң олғаннар 25 кӱн изере Амыр тиңiс хазындағы аквапаркта орындағы чуртағҷыларға паза аалҷыларға концерт кӧзiткеннер. Андада Россиядаң iкi ӧме хығыртылған. Пасхалары Хыдаттаң, Кореядаң, Япониядаң, Индиядаң, Таиландтаң паза пасха хазналардаң полғаннар.
Голландиязар чорыхтаңар iдӧк чапсых полған нимелер чоохтап пирерге чарир. Олғаннар ыраххы чолға Санкт-Петербургтаң «Викинг» паромнығ сығыбысханнар. Iди студияның араласчылары Финляндиязар, Швециязар, Даниязар, Германиязар паза Нидерландызар читкеннер. Олар постарының чайаачы устарын Голландиядағы Роттердам городта Орыс культура фестивальында кӧзiткеннер. Пу хайхастығ паза чарых чорыхтар «Айас» ӧменiң сағызында хаҷанға даа халар.
2022 чылда «Айас» студия «Хакас Республиканың чон чайаачызының саблығ ӧмезi» аарластығ ат алған. Пӱӱнгi кӱнде теелбекчiлер хынған кӧрiгҷiлерiн аннаң андар хайхатчалар.
Пылтыр ӧме Хызылчардағы «Рождение звезды» марығ-фестивальда араласхан. Студияның улуғ частығ теелбекчiлерi iкi номинацияда Гран-принi холға киргеннер. Кiчiг частығ иркеҷектер I степеньнiг лауреат полыбысханнар.
Чайаачы ӧме пӧзiк устығ композиторлар Нина Катаеваның, Юрий Киштеевтiң, Татьяна Шалгинованың, Сергей Чарковтың, Сергей Боргояковтың, Тамара Чустееваның, Николай Смолиннiң, Людмила Конышеваның кӧглерiне теелбектенчелер.
«Айастың» пайрамына чарыдылған «Мин пу тилекейнi хоостапчам» чайаачы иир iкi час парған. Анаң iҷелер, сценазар сығып, ӧменiң устағҷызы Фаина Киштееваа паза балетмейстер Марина Боргояковаа алғыстарын, аарлығ сыйыхтар читiргеннер.
– Пӱӱл «Айас» студияны минiң iкi хызым, Ариана паза Амелия, тоосча. Оларны пастағызын ӱс частығда пеер ағылғам. Че хызыҷахтарым кiчiг полғаннар. Ирте пирiбiстiрбiн. Анаң пастағы классха школаа паза «Айас» студиязар парғаннар.
Фаина Ивановнанаң хада студент тузынаң сығара таныспыс. Пiс хада «Кӱн чахайағы» ансамбльға чӧргебiс. Аннаң сығара чахсы ынағласчабыс. Хызыҷахтарымны аның холына iкiнҷiлес чох пирiбiскем.
Теелбек кiзее хазых пирче, кiзiнiң пӱдiзiн сiлiг итче. Хыстарым, студияны тоозыбыссалар даа, теелбектi тастабастар, – тiпче iҷе кiзi Евгения Толмашова.
Сомнар Олег Ковалёвти
Автор :
Татьяна Тютюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
