Чуртағҷылар сурығлары аймах темаларға чарыдылғаннар
12.02.2025
Хабарлар
Хакасияның істеніс паза социальнай арачыланыс министрі Татьяна Раменская
Кӧнi эфир. Хакасия пазы Валентин Коновалов республиканың iстенiс паза социальнай арачыланыс министрi Татьяна Раменскаянаң хада кӧнi эфир иртiргеннер
Ирткен 2024 чыл Россияда Сӧбiре чылы тiп чарлалған, Хакасияда – Кӧп палалығ сӧбiре чылы. Аннаңар оларның санына кiрчеткен чуртағҷыларға улуғ хайығ айландырылған. Чыл салтарларынҷа, ӱc паза аннаң даа кӧп пала ӧскiрчеткен сӧбiрелерге хоза хабазығлар кирiлген. Халғанҷы 10 чыл аразына Хакасияда кӧп палалығ сӧбiрелер саны хозылчатханын сизiнерге чарир, ӧзiс 60 процентке тиңнелче. Ирткен чылда СВО араласчыларына паза оларның сӧбiрелерiне хабазарына, аймах-пасха социальнай льготаларны паза полызығларны читiрерiне, республика бюджедiнең 600 миллионға чағын салковай позыдылған. Пылтыр читi паза аннаң даа кӧп пала ӧскiрчеткен 21 сӧбiрее республика бюджедiнiң ахчазына алылған микроавтобустар читiрiлгеннер. Социальнай чӧптезiгҷе хазна хабазиин аларынаң чон тузаланча. Пiр чыл аразына 1500 чӧптезiг 270 миллион салковайға идiл парған. Таныхтирға кирек, 2025 чылда чуртағҷыларға социальнай чӧптезiгҷе хазна хабазиин пирерi узарадылар, ағаа хорадығларны 400 миллион азыра салковайға ӧскiрiбiзерге пӧгiн турча. Социальнай чӧптезiг полызиинаң чуртағҷылар пос киреен асчалар алай пос хониин тилiтчелер, тоғыс таапчалар, квалификация кӧдiрчелер паза пасха специальность алчалар. Iстенiс рыногындағы танығларҷа, тоғыс чох чуртағҷылар саны тӱсче, 2024 чылда, халғанҷы чыллардағы танығларны кӧрзе, пiстiң иң тӧбiн кӧзiдiм, ол 6,10 процентке тиңнелче.
Республиканың iстенiс паза социальнай арачыланыс министерствозы тиксi республиканың льготаларнаң тузаланчатхан прай чуртағҷыларына ахчалығ хабазығлар пирерiнҷе тоғызын узаратча. Таныхтирға кирек, оларның санына кiрчеткеннернiң саны алғым, социальнай хабазығ федеральнай паза регион бюджеттерiнең пирiлче. Министерство араласхан национальнай проекттерҷе кӧзiдiг прай толдырыл парған. Ол, иң пастап, узах частығларға хабазығлар: аалда чуртапчатхан тынағдағы чуртағҷыларны имнег тураларынзар тарт чӧрерi алай имҷiлернi оларзар тарт килерi. Кирi паза кинек чуртағҷыларның соонҷа ӱр тус кӧрерi тилiпче, оларны кӧрерге ӱгретчеткен школа паза реабилитация техниказын прокатха пирҷең орын азылғаннар. Iдӧк кiчiг аалларда чуртапчатханнарға мал ӧскiрчеткен ӱчӱн компенсация пирерi узарадылча паза пасхазы даа.
Ирткен чылның салтарлары хысхаҷахти идiлген соонаң устағҷылар республика чуртағҷыларының сурығларына нандырып пастааннар.
– Пӱӱл кӧп палалығ сӧбiрелерге хайдағ наа хазна хабазығлары кӧрiлче?
Татьяна Раменская:
– Хазна пазының чахиинҷа Россия Федерациязының субъекттерiне 2025 чылның кӱрген айының пастағы кӱнiнде хоза хазна хабазығлары кирiлген. Чурт аларына хорадығларның чардығы айландырылар. Iдӧк пала ортымах ӱгредiг учреждениезiнде ӱгренчеткен туста кип-азах, спортнаң айғасчаң форма аларына хоза ахча пирiлче, амды пасталығ ла нимес, iдӧк ортын паза улуғ класстарда ӱгренчеткен палаларны тикке азыриры кӧрiлче. Таныхтирға кирек, сӧбiрелер алҷаастабас ӱчӱн, Хакасияда андағ хабазығлар пирiлер, сӧбiрелернiң парыстарын санға алып.
– Харатаста автобустарда «Чуртағҷы картазынҷа» чӧрiс паазы 45 салковайға турча, че ноға-да 1№ автобуста 50 салковай суурчалар, 6№ автобуста – 70 салковай. Пiр чорыхтың паазы нинҷее турарға кирек?
Валентин Коновалов:
– Пу киректi тирең арах кӧрiбiзерге кирек. Айланған кiзее позының ады-солазын паза телефон номерiн пирерге сурынчам, сурығ хоостыра нандырығ пирер ӱчӱн. Татьяна Николаевна, Харатаста ноғадаңар андағ кирек полчатханын хайыға алып, сыныхтабызарға кирек.
– Минiң «Чуртағҷы картазы» пар. Ол пирiлгеннең сығара мин пiрее пис хати аннаң тузаланған поларбын. Ол картадағы ахча хайдар-да кiр парча. Минiң кӧрiзiмнең, ол карталарны льготниктерге оларның кӧңнiнҷе пирерге кирек. Мин автобустығ чӧрбинчетсем, ол карта мағаа кирек чоғыл, аннаңар ол ахчаны мағаа холға пирiбiсчетсе, чахсы поларҷых.
Валентин Коновалов:
– Чарыт пирерге кирек, карталардағы ахча пiр дее чирзер кiрбинче. Ол ахча республика бюджедiнең халых транспортта чӧрген ӱчӱн тӧлирiне позыдылча. Ахча алынҷа кiзее пирiлбинче, ол льготниктiң чорығына кӧрiлче, аннаңар льготник чорыхха парбаза, ол ахча бюджеттең хорадылбинча.
Татьяна Раменская:
– Льготниктерге чорых ӱчӱн ахча тӧлелбинче, перевозчиктерге тарт чӧрген ӱчӱн компенсация идiлче. «Чуртағҷы картазынҷа» кiзi чорыхха чӧрбеен полза, республика бюджедiнiң ахчазы хорадылбинча.
Андағ хабазығ пiстiң республикада 2024 чылның от айының пастағы кӱнiнде кирiл парған. Пастағы тустарда хай пiрее сидiксiнiстер полғлааннар, перевозчиктернең алай карталарнаң, оларны пӧкчеңмiс. Аннаңар пӱӱнгi кӱнде сурығлар алай хайдағ-да сидiксiнiстер полза, айланыңар, оларны пӧгербiс. 2024 чылның iкiнҷi чардығында льготниктернiң «Чуртағҷы картазынҷа» 2,9 миллион чӧрiс саналған, ирткен чылда халых транспортынаң чӧрген чуртағҷыларға 200 миллион салковай хорадыл парған.
– Мин тӧрт паланың iҷезi полчам, пiске регионның iҷе капиталы пирiлген. Сӧбiремнең пасха чирзер кӧсчеткенде, ол чiт парған. Хайди аны хатап иттiрiп аларға?
Татьяна Раменская:
– Регионнаң пирiлген iҷе капиталына сертификатты хатап иттiрiп аларға чарир, мында сидiксiнiстер чоғыл. Сiрерге, чуртапчатхан орын хоостыра социальнай устаныссар айланып, сертификат хаҷан пирiлгеннеңер чоохтап пирерге кирек. Олар сертификаттың дубликадын ит пирерлер.
Валентин Коновалов:
– Сiрер iстенiс паза социальнай арачыланыс министерствозының социальнай сетьтерiнзер пу сурығны пазып, палғалысчаң телефонны пас пирiңер, сiрерге сертификаттың дубликадын идерге полыс пирерлер.
– Минiң хонғаным ӧнетiн чаа операциязында араласча. Оолғым чайғы тынағ кӱннерiнде олған лагерьiнзер тикке тынанарға пар полар ба? Хайди ол хабазығнаң тузаланарға чарир?
Татьяна Раменская:
– Ӧнетiн чаа операциязында араласчатханнарға паза оларның сӧбiрелерiне кӧрiлген хазна хабазығлары пӱӱл прай тоғынарлар. Хакас Республиканың законы хоостыра СВО араласчыларының палалары чайғы паза хазых пиктир лагерьлерзер парарда 100 проценттiг льготанаң тузаланчалар. Путевка алар ӱчӱн сiрерге чуртапчатхан орындағы ӱгредiг устанызынзар айланарға кирек. 2025 чылның кӱрген айының пастағы кӱнiнең сығара ол сурығнаң ӱгредiг устанызында айғасчалар.
– Хакасияның бюджет тоғынҷыларының санын хызырардаңар чоохтап пирiңер? Директорларға хайдағ чахығ пирiлген?
Валентин Коновалов:
– Сiрер школа директорларынаңар чоохтапча поларзар. Андағ чахығны муниципалитеттер устағҷылары пир полар.
Хакас Республиканың правительствозында чарадығ сыххан, хайда орындағы пос устаныс паза оларның холындағы учреждениелер устағ-пастаа тоғынҷыларын 5 процентке хызырардаңар чоохталча. Ӱлгӱнiң толдырығлығ органнарының ведомстволығ учреждениелерi алнында андағох пӧгiннер турча. Пiстiң iдӧк федеральнай нормативтер пар, оларны хоостыра школаларда ӱгретчiлер 70 процент паза ӱгредiг киреене теелбинчеткен тоғынҷылар саны 30 процент поларға кирек. Ачырғасха, прай муниципалитеттер пу санға тудынминчалар. Ағаа хоза, пiс пиргебiс чӧптер, иң пастағызын хызырарға пос тоғыс орыннарын, тоғынчатханнарға ирееленмес ӱчӱн.
– Пӱӱл кӧп палалығ сӧбiрелерге тикке машиналар читiрiлер бе?
Валентин Коновалов:
– Я, пӱӱл ол социальнай хабазығ мыннаң мындар узарадылча. Ирткен чылда читi паза аннаң даа кӧп пала ӧскiрчеткен сӧбiрелерге микроавтобустар аларына 45 миллионға чағын салковай хорадыл парған, пiс 21 сӧбiрее транспорт сыйлап пиргебiс. Пӱӱл микроавтобустар аларына 50 миллион азыра салковай кӧрiл парған. Нинҷе транспорт алылары садысчатхан туста пiлдiстiг пол парар.
– 2025 чылда Илбек Чиңiске 80 чыл толча, ветераннарға, тыл iстенҷiлерiне паза чаа палаларына социальнай хабазығ кӧрiлче бе?
Валентин Коновалов:
– Чаа палаларына социальнай тӧлег 2019 чылдаң пирiл сыххан, 2023 чылдаң сығара Илбек Чиңic кӱнiне пiр хати тӧлелчеткен хабазығ пирiлче. Тиксi пiстiң республика бюджедiнде, Илбек Ада чаа ветераннарына паза хурчағда полған Ленинград чуртаҷыларына, чаа палаларына аймах тӧлеглерге 40 миллион салковай кӧрiл парған. Аннаң пасха кӧрiлген льготалар пирерi узарадылар.
Татьяна Раменская:
– Илбек Ада чаа ветераннарына чурт оңдайларын чахсыландырарына пiстiң республикада халғанҷы чылларда теес чох полған. 2024 чылда Хакасиязар пасха регионнаң ветеран кӧс килген, чыл тоозылғанҷа ағаа чурт алылған. Пӱӱнгi кӱнде чурт оңдайларын чахсыландырарына теес чоғыл, чурт кирексiпчеткенi хоостыра сурыныс пiчии чоғыл.
– Тiс протезтерiн тикке хайди иттiрiп аларға чарир?
Татьяна Раменская:
– Пiстiң республикада тiс протезтерiн льготаҷа иттiрiп аларға чарир. Чонға социальнай хабазығ пирҷең устаныстарда тiс протезтерiн тикке турғыстырарына теес кӧрiл парған. Хазых хайраллаҷаң учреждениелер ол тоғыснаң айғасчалар. Тiс имҷiлерiнең пiчiк алып аларға киректелче, хайда тiс протезтерiн кирексiпчеткенi пазыл парар. Ол пiчiкнең социальнай хабазығ пирҷең устаныссар айланып, тiс протезiн льготаҷа иттiрер тееске турыбызарға. Халғанҷы чылларда тiс протезтерiн турғыстырарына теес чахсы хызырыл сыххан, анзы ол кирекке кӧп ахча позыдылғанынаң палғалыстығ. Теестер хызырылғанын Ағбан городта паза хай пiрее муниципалитеттерде сизiнерге чарир.
– 2025 чылда тоғынҷаң кадрлар табар программаа хайди кiрiп аларға чарир? Хакасия экономиказын тилiдерiне киректелчеткен тоғынҷылардаңар тоғыс пирчеткеннер аразында сурастырығ иртiрiлер бе?
Татьяна Раменская:
– Тиксi Россия синiнде иртiрiлчеткен сурастырыға республикадағы идiнҷектернiң хайиин тартарға сағынчам. Хаҷан иртiрiлерiн идiнҷектерге аймах искiрiглер хоостыра читiрербiс. Ол сурастырығда араласхан идiнҷектернең палғалыстығ – хайдағ кадрлар киректелчеткенi iлезiне сығызар. Ол санда ВУЗ-тарда бюджет орыннары кӧрiлер, iдӧк идiнҷектерге специалисттернi кӧстегҷе ӱгредерiне пiчiктер пирерге киректелче. Пӱӱл пастағы апрельге теере идiнҷектер кӧстегҷе ӱгренiске пiчiктер пирерге маңнанмаза, 2026-2027 ӱгредiг чылына кӧстегҷе специалисттернi ӱгрет полбаспыс. Аннаңар идiнҷектерге, кӧстегҷе ӱгредiг алған специалисттер килзiн тiп сағынчатсалар, амох хыймыранарға кирек.
– Пiс, кӧп палалығ сӧбiре, чурт оңдайларын чахсыландырарына ипотека алып аларға пӧгiн тутчабыс. Пiске «ДОМ.РФ» акционерлер пiрiгiзiнең сығара 450 муң салковай айландырып аларға чарир, республиканың хайдағ полысчаң оңдайлар пар?
Валентин Коновалов:
– Республикада 2024 чылдаң сығара наа социальнай хабазығ кирiлген. Ипотека алчатса, пастағы тӧлеге 600 муң салковай компенсация пирiлче. Мындағ социальнай хабазығ кӧрiл парған сӧбiрелерге, хайда читi паза аннаң даа кӧп пала ӧсче. Кӧп палалығ сӧбiрелерге, чонға социальнай хабазығ пирҷең устаныссар айланып, хайди ол хабазығнаң тузаланардаңар толдыразынаң пiлiп аларға чарир.
– Регион iҷе капиталынаң тузаланҷаң оңдайлар алғыдылған тiп чоох полған. Хайдағ алызығлар кирiлген паза нимее аны хорадарға чарадылча?
Валентин Коновалов:
– Регион iҷе-капиталына индексация халғанҷызын 2023 чылда идiлген. Пӱӱнгi кӱнде кiчiг ааллар чуртағҷыларына аның синi 215 муң азыра салковайға тиңнелче, пасхазына – 108 муң азыра салковайға. Ирткен чылда сертификатты 850 азыра чуртағҷы алған. Тузаланыс хоостыра ол ирткен чылда алғыдылған, мыннаң мындар аны хоза алғыдарға пӧгiн турча.
Татьяна Раменская:
– Чуртағҷылар айланыстары iстезiлгенi хоостыра регион iҷе капиталынаң тузаланары алғыдылча. Пӱӱнгi кӱнде чуртағҷылар аны ӧӧнiнде чурт оңдайларын чахсыландырарына позытчалар. Iдӧк палаа ортымах профессиональнай алай пӧзiк ӱгредiг аларына, паланы имнирiне алай аннаң хада имненҷең орынға чидiп аларына хорадылча. Кинек палаларға чон аразында чуртап алар оңдайлар тӧстирiне ниме-ноо аларына позыдарға чарир. 2024 чылдаң палаларға хоза ӱгредiг аларына, тиксi Россиядағы хазых тыытчаң паза тынағ организацияларында тынанарына регионның iҷе капиталын хорадарға чарир. Iҷе-пабаларға иркеҷектерiн Россия iстiнде чорыхтарға апар килер оңдай тӧстелгенi чахсы.
Cом В.Коноваловтың телеграм-каналынаң
Автор :
Наталья Тюкпеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
