Салтарлар ӧрiндiрче, пӧгiннер iзенiс пирче
29.01.2025
Хабарлар
Анатолий Бутенко
Кӧнi эфир. Хакасия пазы Валентин Коновалов республиканың ӱгредiг паза наука министрi Анатолий Бутенконаң хада кӧнi эфир иртiрген. Олар хысхаҷах сан пирiс иткеннер паза чуртағҷыларның сурығларына нандырғаннар
Иң пастағызын Валентин Коновалов республика ӱлгӱлерi ӱгредiгнi ӧткiн тилiдерiн узаратчалар тiп таныхтаан: «2019 чылдаң тоғыс школа, 17 олған сады пӱдiрiл парған, 180 азыра ӱгредiг учреждениезiнде тыхтағ тоғыстары иртiрiлген, колледж-техникумнарда 35 амғы тустың кирексiнiстерiне нандырчатхан, наа оборудованиелiг мастерской тимнелген. 2024 чылны алза, Ағбанда, чыл тоозылчатханда, наа, 1000 орынға кӧрiлген школа тузаланысха кирiл парған, 17 ӱгредiг организациязында тиксi тыхтағ тоғыстары иртiрiл парған, тоғыс спортзал тыхталған, 56 «Ӧзiс орны» кабинедi, 25 «Саннығ ӱгредiг орны» кiнi азылған. Iдӧк аалларда школаларны пӱдiрерi узарадылча.
Iкiнҷi чылы республика бюджедiнiң ахчазына аалларда iстенчеткен ӱгретчiлерге чурт алылча, аннаң пасха Хакасияда Россия президентi чахиинаң чуртасха кирiлчеткен «Земский учитель» федеральнай программа тоғынча. Аны хоостыра ӱгретчiлерге полызығлығ тӧлег пирiлче, оларға аны iдӧк чурт оңдайларын чахсыландырарына позыдарға чарир».
Анатолий Бутенко, 2024 чылның салтарларын идiп, кӧп ниме идiл парған тiп таныхтаан.
– Валентин Олегович таныхтаан тоғыс, федеральнай паза республика проекттерiнде араласханы сылтаанда, муниципалитеттернең хада-пiрге апарылған. Мин хорадылған ахчадаңар сала алғыда чоохтап пирерге сағынчам. Кӧзiдiмге, тузаланысха кирiл парған Ағбандағы 33 № школаны пӱдiрерiне 1 миллиард 420 миллион салковай хорадылған. Ӧӧнiнде ол федеральнай ахча, че республика аны пӱдiрерiне паза оборудование аларына 120 миллион позытхан. Пу школа республикабыста амғы тустың кирексiнiстерiне килiстiре полчатхан иң наа школа полча. Тӱрчедең ол ӱгренҷiлерге iзiктерiн азар. 33 № школаның азылғаны 1 № школада тыхтағ тоғыстарын пастир оңдай пирче.
Ирткен чылларны кӧрзе, Ағбанда халғанҷы тусха ӱс 1000 орынға кӧрiлген школа пӱдiрiл парған. Пу кӧстеглерге ахча федеральнай, республиканың паза муниципалитеттiң бюджеттерiнең хорадылған. Паза пiр 250 орынға кӧрiлген школа пӱдiрiл парған.
Iдӧк пӱӱл тиксi тыхтағ тоғыстары Ағбандағы 10, 30 №№ школаларда апарылча, 3 № школада олар тоозыл парғаннар. Iдӧк Абазадағы 50 № школа, Алтай аймааның iкi школазы нааҷылалча, Харатастағы 16 № школада тыхтағ тоғыстары пасталча. Мындағ оңдайнаң республика правительствозы, аймах проекттерде аралазып, хазна регионнарына пирчеткен прай оңдайларнаң ӧткiн тузаланарға кӱстенче, – теен Анатолий Алексеевич.
Iдӧк министр чал ахчазы тӧлелчеткеннеңер искiрген: «2024 чыл салтарларынҷа ӱгретчiлерге пiр айда пирiлчеткен чал ахчазының ортымах синiнҷе Сибирьдегi федеральнай округ регионнары аразында Хакасия пизінҷi орында орныхча. Пiс президенттiң чахиинда кӧрiлген кӧстеглернi прай толдырчабыс, чал ахчазын тӧлирiне ахча тузында позыдылча. Аны тузында алчалар. Аннаңар ӱгредiг системазы тӱзiмнiг тоғынча тiп таныхтирға чарир. Ирткен ӱгредiг чылының салтарлары iдӧк ӧрiндiрче. Школа тоосханнар хазнабыстың иң улуғ вузтарынзар чахсы кiрiп алғаннар. Анзы ӱгредiг кирее тоғынҷыларының тоғыстарын матлама толдырыбысханын паза пӧзiк салтарларға читкенiн киречiлепче».
Салтарлар хысхаҷахти иткен соонаң, устағҷылар республика чуртағҷыларының сурығларына нандырып пастааннар. Олар азынада ызылғаннар паза кӧнi эфир тузында пирiлгеннер.
– Хакасияда наа школалар паза олған садтары пӱдiрiлер бе?
Валентин Коновалов: «Мин халғанҷы чылларда апарылған тоғыстардаңар чоохтаам. Iдӧк наа школалар полар. Пӱӱл 1000 орыннығ школа Хубачарда пӱдiрiл парир, Асхыста – 825 орыннығ школа паза Арбыт аалдағы школа. Алныбыста Хакас национальнай гимназия-интернаттың паза пiр корпузын пӱдiрер пӧгiн турча. Ӱгредiг паза наука министерствозы пӱӱнгi кӱнде пу сурығнаң айғасча. Iдӧк ол школа пӱдiрерiн кирексiпчеткен муниципалитеттернең федеральнай программаларзар кiрерiнҷе хада-пiрге тоғызын узаратча».
Анатолий Бутенко: «Пӱӱнгi кӱнде «Ӱгредiг» нацпроект тоозыл парған. 2025 чылдаң «Чииттер паза олғаннар» наа национальнай проект тоғынып пастапча, пiс анда ӧткiн аралазарбыс. Пу проектсер наа школалар пӱдiрерi, тиксi тыхтағ тоғыстарын апарары паза оборудование алары кiрче. 2025 чылдағы таллағларда ӧткiн аралазарға пӧгiнчебiс. 2024 чылдаңар чоохтаза, пiс проектте араласхабыс, аны хоостыра 2027 чылға теере тиксi тыхталар школалар пар».
– 2024 паза 2025 чылларда бюджетниктернiң чал ахчазы кӧдiрiлер бе?
Анатолий Бутенко: «Ӱгретчiлерге тӧлелер чал ахчазының синi Россия президентiнiң чахии хоостыра турғызылча. Анаң ол чарадығны хазна правительствозы алча. Хакасияда ӱгретчее пiр айда тӧлелчеткен чал ахчазының ортымах синi апарчатхан тоғызы хоостыра ортымах чал ахчазына тиңнелерге кирек. Пiс 2024 чылда прай кӧзiдiглерҷе кӧрiлген синнернi толдырғабыс: школаларда, олған садтарында, ортымах профессиональнай ӱгредiг организацияларында, палалар хараа-кӱнӧрте полчатхан ӱгредiг учреждениелерiнде iстенчеткен ӱгретчiлерҷе, наука тоғынҷыларынҷа. Ол кӧзiдiглер 100 проценттең асхынах нимес толдырылғаннар, хай пiрее орыннарда ол 105 процентке, 112 процентке толдырылған. 2025 чылда ол кӧзiдiглер синi ӧс парған. Республика бюджедiнде оларны толдырар ӱчӱн прай ахча кӧрiл парған».
– Оклад пӱдiзiнде ставка МРОТ-наң хайди палғалысча?
Анатолий Бутенко: «Пу синнернi толдырарынҷа тоғыс федеральнай синде апарылча. Конституционнай чарғы пу сурығ хоостыра чарадығ алған. Пiс iдӧк оларны федерация синiнде ирткен чыылығларда кӧдiргебiс. Амғы туста пiс министерство чарадиин сахтапчабыс. Тиксi чоохтаза, пу сурығҷа чарадығлар иң пастап федеральнай синде алылчалар, анаң аны хоостыра пiс килiстiре чарадығлар алчабыс. Мында кӧрерге кирек, кемнiң-де чал ахчазы пiр федеральнай закон хоостыра кӧдiрiлче, хайзыни-да – президент чахығлары хоостыра».
Валентин Коновалов: «Регион полномочиелерi хоостыра, хайди даа тӧлелчеткен ахчаның синiн кӧдiрер тоғысты апарчабыс. Пiлдiстiг, стимулирующайларны нинҷе тӧлирдеңер чарадығны ӱгредiг учреждениезiнiң устағҷызы алча. Че кiзi пiлерге кирек, кӧрiлген нормативтернi толдыр салза, нинҷе ол ахча алар. Пу кӧстегҷе тоғысты, Анатолий Алексеевич, узарадарға кирек.
– Ағбан пилтiрi аймаандағы Тазоба пилтiрi аалда 1000 орынға кӧрiлген школаны пӱдiрердеңер ниме истiлче?
Анатолий Бутенко: «Пу сурығ 1 – 1,5 чыл мының алнында чуртағҷылар чыылиинда кӧдiрiлген. Пастағызын, мында проекттi тимнирiнҷе улуғ тоғыс апарарға кирек полчатханын таныхтирға кирек. 1000 орыннығ школа – ол кiчiг нимес школа. Аннаңар пастап санап аларға кирек, пала пу школаа чидерiне нинҷе тус хорадар. Анда ӧӧнiнде пос туралары орныхча. Андағ орыннарда 1000 орыннығ школалар удаа пӱдiрiлбинчелер. Частнай секторда 500 орынға кӧрiлген школалар пӱдiрiлче. Министерствозар Ағбан пилтiрi аймаанаң школа орнығар чирнi кӧр салған проект кiрбеен. Ол проекттi, амғы тустың кирексiнiстерiн хайыға алып, тимнирге кирек. Национальнай гимназияҷа андағох сурығнаң айғасчабыс, ол оой нимес сурығ».
Валентин Коновалов: «Хайдағ даа полза, Ағбан пилтiрi устағ-пастаанаң пу кӧстегҷе хайдағ тоғыс апарылчатханын сурыңар. Ниме идiл парған? Пiчiктерi тимде полза, пiс прай саринаң полыс пирерге кирекпiс. Чағынғы чылларда федеральнай проектсер кiрер оңдай табарға киректелер. Че иң пастағызын муниципалитет прай кирек пiчiктернi тимнебiзерге кирек».
– Ағбанда наа школалар пӱдiрiлче, Харатаста наа школа полар ба?
Анатолий Бутенко: «Харатастағы школаларда ӱгренчеткен олғаннар саны школаларҷа тиң нимес. Кӧзiдiмге, 4 № школада олған толдыра, аннаң ӱс-тӧрт километр оортах орныхчатхан школа чарымызына даа толбинча. Итсе, ол 4 № школаның хыринда наа арах. Пригорскты алза, анда iкi чӱстең асхынах пала саналча».
Валентин Коновалов: «Харатастың ӧткiн тилiпчеткен чардыхтары пар. Анда пос туралары ла нимес, iдӧк кӧп квартиралығ туралар пӱдiрiлчелер. Наа олған сады пӱдiрiлген орынны алза, анда киректер хайди парча?»
Анатолий Бутенко: «Олған сады пӱдiрiлчеткенде, Харатасха пiр тиңе школаны пӱдiрерге чӧп пирiлген. Город устағ-пастаа андада оңдайлары чоғыл теен, ол алтыҷа чыл мының алнында полған. Аннаңар анда школа пӱдiрiлбин халған. Олған садын пӱдiрерiнде дее республика правительствозы кӧп хабасхан».
Валентин Коновалов: «Килiстiре федеральнай программаларны тiлирге кирек. Пiлдiстiг, прай нимее кирексiнiстер пар. Ағбанны тиксi алзабыс, ӱгренҷiлерге 9,5 муң орын киректелче. Школаларның кӧбiзi пiр сменанаң тоғын полар ӱчӱн, пiске ам даа пис 1 муң орыннығ школа пӱдiрерге кирек. Харатасты хайыға аларға кирек, кирек полза, устағ-пастаан пу кӧстегҷе ӧткiн тоғынарға кӱстирге».
Анатолий Бутенко: «Ағбан демография субсидиязы хоостыра школа пӱдiрген. Аннаң пасха республиканың пiр дее муниципалитедi пу субсидияа таллағ кирексiнiстерiне килiспинче. Аны хоостыра муниципальнай пӱдiстегi палалар, школалар саны саналча. Аннаңар мындағ кирек пол парча».
– Школада хомай азырапчалар, чиис сооп парған полча. Палаларның кӧбiзi чиистi татхыннығ нимес тiпче. Хайди поларға?
Валентин Коновалов: «Мында кем полчатханыңарны, хайдағ школадаңар чоох парчатханын кӧзiдерге кирек. Андада ӱгредiг паза наука министерствозы муниципалитетнең, ӱгредiг устанызынаң, Роспотребнадзорнаң тоғыс апарар».
Анатолий Бутенко: «Полған на школада iҷе-пабалар санынаң чиистi сыныхтапчатхан кiзiлер пар. Азырал хоостыра сурығлар полза, сыныхтағ иртiрчеткен кiзiлерге хозылыңар. Прай ол нименi орында пӧгерге кирек. Пiс позыбыстың саринаң сурығны пӧгерге полыс пирерге тимдебiс. Че пiске хайдағ школадаңар чоох парчатханын пiлерге кирек, классты чоохтап пирзе, уламох чахсы полар».
– Хаҷан Пiҷi пазы аалдағы «Родничок» олған садының хырын тыхтап пирерлер?
Анатолий Бутенко: «Ол муниципальнай школа («Родничок» олған сады Пiҷi пазы аалдағы школаның пӧлии полча. Алынҷа тураларда орныхчалар. – Авт.). Пӱӱл пу олған сады хырының тыхталары кӧрiлбинче. Хырның чарымызы 10 чыл мының алнында тыхталған полған, iкiнҷi чардығы iдӧк турча. Ағбан пилтiрi аймааның устағ-пастаа пiске, ахча сурап, пiчiктер пасча. 2025 чылға министерствода хырлар тыхтирына ахча кӧрiлбеен».
Валентин Коновалов: «Аймахтың устағ-пастаанаң тоғыныңар пу сурығ хоостыра. Министерствоға ла iзенiп, одырчадарға чарабас. Аймахтың устағ-пастаана пу сурығны пӧгер ӱчӱн iдӧк ӧткiн арах хайынарға кирек. Аны пӧгерге кирек, Анатолий Алексеевич».
– Электроннай журнал хомай тоғынча. Полған на страницазы 15 – 20 минутаҷа азылча. Ӱгренҷiлернiң урокта чох полғанын, паалағларын, урок темазын, ибдегi тоғысты андар кирҷее чоғыл. Мындағ сидiксiнiс чыл пасталғаннаң парча. Пасха электроннай ресурстар чахсы тоғынчалар. Пу сурығны пӧгерiнҷе ниме идiлче?
Анатолий Бутенко: «2024 чылның ӱртӱн айынаң электроннай журналның платформазы федеральнай законодательствозы хоостыра логин паза парольларны чох идiбiскен. Андар хазна полызығларынҷа кiрер оңдай идiл парған. Аның сылтаанда электроннай журналзар кiрер чоллар узун пол парыбысханнар, андар кiрерiне сурыныстар пастап кiнзер парчалар, анаң нандыра айланчалар. Мының алнында электроннай журналнаң палғалыстығ сидiксiнiстер чох полған. Пу ӱгредiг чылының пастағы четвертьi тоозылчатханда, пiс пу сидiксiнiске тоғас парғабыс. Ағаа хоза iҷе-пабаларның 98 процентi электроннай журналнаң тузалан сыххан. Ниме итчебiс? Пiс 3 миллионға оборудование алыбысхабыс. Ол улуғ хырлас айының халғанҷызынзар пiссер читкен. 1 азыға теере сурығ пӧгiл парар. Оборудованиенiң кӱзi iкiҷе хати чахсыландырылған. Амғы туста аның тоғызын иптирiнҷе сурығлар пӧгiлче. Сананызыбыс хоостыра, 1 азығдаң пу сидiксiнiс чох пол парарға кирек».
– Школа iҷе-пабаларны «Сферум» ӱгредiг ачығында регистрация иртерге кӱстир оңдайлығ ба? Андар кiрерге итсе, ВКонтакте соцсетьте регистрация иртерге кирек, палаларға, тiзең, 14 час читкелек.
Анатолий Бутенко: «Сферумзар» кiрерге итсе, Вконтакте сайтта регистрация иртерге кирек чоғыл. Килiспинчетсе, информатизация кiнi пар, андар айланарға чарир. Аарлығ iҷе-пабалар, пiстiң Россия правительствозының постановлениезi пар, аны хоостыра прай ӱгредiг программалары «Сферум» пастыра иртiрiлерге киректер. Андар, пасха кiзi сiрернiң авторизацияңарны киречiлеп пирзе ле, кiр поларзар. «Сферумнаң» тузаланарын федеральнай синде киректепчелер. Анда библиотека, ӱгретчiлерге тимнелген уроктар, ӱгредiглiг мероприятиелер пар. Пiс пу тоғысты узарадарбыс. Амғы туста класс чаттары пасха мессенджерлерде пар даа ползалар, тӱрчедең федеральнай законодательство хоостыра прайзын «Сферумзар» кӧзiрiбiзерлер.
– СВО араласчыларына ӱгредiгде хайдағ льготалар пар? Олған садтарында хайдағ льготалар пар?
Анатолий Бутенко: «Льготалар пар. Прай пiчiктер пар полза, олған садтарынзар, школаларзар теес чох алчалар. Олған сады ӱчӱн тӧлеглерҷе льготалар кирерiнеңер чарадығны муниципальнай олған садтарында муниципальнай пӱдiстер постары алчалар. Пар аймахтар, хайзыларында СВО араласчызы олған сады ӱчӱн тӧлебинче. Аннаңар сурығ пирген чуртағҷаа чуртапчатхан муниципалитедiнiң устағ-пастаанзар айланарға кирек».
– Минiң палаларым пабазына пазылых ниместер. Пабалары СВО-да. Палалар олған садынзар алай школазар теес чох кiр поларлар ба?
Анатолий Бутенко: «Амғы туста олған садтарының кӧбiзiнде теес чоғыл, пiреезiнде ле. Кӧп кiзi наа пӱдiрiлген, бассейн пар олған садтарынзар палаларын кир саларға кӱстенче. Че олған садынзар кiрiп аларынаңар ла сурығ полза, теес чоғыл, Ағбанда даа. Пабалары СВО араласчызы полчатханын киречiлепчеткен пiчiктер пар полза, iкiнҷiлес чох льготалығ тееске кiрчелер. Мында, тiзең, палаларның пабазы полчатханы официальнай пiчiкнең киречiлелбеен. Аннаңар оларға килiстiре полбас».
Валентин Коновалов: «Мында юридическай саринаң ол кiзi палаларның пабазы полчатханын киречiлеп саларға кирек».
– Ӧнетiн чаа операциязы иртчеткен чирлерде ӱр тус пол салған СВО араласчызына ӱгредiг киреензер тоғысха хайди айланарға? Аттестация хайдағ оңдайнаң иртер?
Валентин Коновалов: «Пу сурыға, Анатолий Алексеевич, улуғ хайығ айландырарға кирек. Ӧнетiн чаа операциязынаң айланғаннарны нандыра тоғысха аларға кирек. Ағаа хоза, пу чылдаң президент чахиинаң регион программазы тоғынып пастапча. Аны хоостыра СВО араласчыларына ӱгредiг иртер оңдай пирiлер».
Анатолий Бутенко: «СВО араласчылары пiссер айланзыннар. Республикада ХакИРО пар. Ол квалификацияны кӧдiрерiнең айғасча, школада тоғынминыбысханнаң кӧп тус ирт парған полза, кiзее ӧнетiн курстар тимнебiзербiс. Пiс позыбыстың саринаң андағ кiзiлернi тоғысха аларға тимдебiс паза сахтапчабыс».
– Мин сӧбiремнең аалдаң Ағбанзар кӧзерге пӧгiнчем. Палаларны школазар аларға хынмин поларлар ба?
Валентин Коновалов: «Андағ ниме полбасха кирек. Сiрер Ағбанда пiчiкке алылған ползаңар, сiрерге школада хайди даа орын пирерге киректер. Мында пазох хайдағ школадаңар чоох парчатханын кӧрерге кирек. Кiрерге сағынчатхан школада пос орын чох полза, Ағбанның ӱгредiг устанызынзар айланарға кирек. Сiрернi хайди даа чуртапчатхан орынның хыринда орныхчатхан школазар, пос орын пар полза, кир саларлар».
– Мин 2006 чылдаң ӧкiстерге чурт пирерiне теесте санға алылғам. Прокуратуразар айланғам, чарғының чарадиин киречiлепчеткен пiчiктер пар. Чарғы соонаң 8 чыл ирт парған. Пу сурығны пӧгерге полыс пирiңер?
Валентин Коновалов: «Халғанҷы чылларға пiс муниципалитеттерге ӧкiстерге чурт аларына позыдылчатхан ахчаның синiн илееде ӧскiрiбiскебiс. 2018 чылдаң сығара регион бюджедiнең пирiлчеткен ахча синi тӧрт хати ӧс парған. Пӱӱнгi кӱнде ол 400 миллионға тиңнелче, ағаа хоза пу пӧгiннерге федеральнай бюджеттең пiс хоза 100 миллион салковай алчабыс. Мындағ оңдайнаң, ӧкiстерге чурт аларына пiс чыл сай 500 миллионнаң артых салковай хоратчабыс. Че, хомзынысха, теес ам даа пар, ағаа хоза ол кiчiг ле нимес. Халғанҷы ӱc-тӧрт чыл аразына пiстiң кӱстенiзiбiснең паза пу кӧстеглерге позыдылчатхан ахчаның синiн хосхан сылтаанда теес хызырыл сыххан. Аның алнында ол ӧс ле турчатхан. Iдӧк 2022 чылдаң сертификат чуртасха кирiлген, аны хоостыра чуртты теес чох садызып аларға чарир. Че аны аларға сағынчатхан кiзее кирексiнiстер изерiзi пирiлче, оларның санында кiзi 23 частаң улуғ, аймах диспансерлерде, кӧзiдiмге, наркологическай алай психоневрологическай, чарғылатпаан, 12 айдаң артых пiр орында тоғынчатхан поларға кирек. Пу кирексiнiстерге нандырчатсаңар, сiрер сертификат алар оңдайлығзар. Аннаңар сiрерге чуртапчатхан орындағы ӱгредiг устанызынзар айланарға кирек».
Анатолий Бутенко: «Мында хозарға сағынчам, пу регион сертификады. Ағаа хоза, пу чылдаң чуртты федеральнай сертификатча садызып аларға чарир. Анда кирексiнiстер региондағыларына тӧӧйлер. Кiзi, законны сайбабин, иптiг чуртас апарчатса, ағаа Хакасияда позының кӧңнiне кiрчеткен чуртты садызып алар оңдай пирiлче. Амғы туста аның улии 2,5 миллион салковайға тиңнелче. Пос туразын алай квартираны садызарға чарир. Че опека органнары, сiрерге иргi чурт килiс парбазын тiп, аны сыныхтирға кил парарлар. Сертификаттың паза хайдағ чахсы сарилары пар. Хада хонғаннарыңның андағ сертификат пар полза, сiрерге оларны пiрiктiрiбiзерге, мындағ оңдайнаң сӧбiрее килiстiре чурт садызып аларға чарир».
– Пис чыл мының алнында мин ӧкiс чiли квартира алып алғам. Минiң iкiнҷi палам тӧреенде, iҷе капиталын алып алғам. Амды мин чирде алынҷа тура садызып аларға сағынчам. Iҷе капиталына чурт садызып алзам, мағаа пирiлген квартираны нандыра алып аларлар тiп чоохтап пиргеннер. Анзы сын ма?
Анатолий Бутенко: «Сiрер амды квартирада социальнай найм чӧптезиинҷе чуртапчазар. Пис чыл ирт парғанда, квартираны приватизировать полыбызарға кирек. Опека органнары квартираны сыныхтирға кил парарлар, сiрер аннаң иптiг тузаланған ползаңар, специалисттер аны сiрерге собственностьха аларға чаратчатханнаңар чарадығ аларлар. Постарыңа пас салзаңар, пасха чурт садызып алзаңар даа, пiрдеезi ciрернiң квартираңарны пыласпас».
– Мин ӧкiспiн. Минiң тӧремiл чуртапчатхан орынны киречiлепчеткен пiчiк чоғыл. Мин хазна чурт пирерiн сахтапчам, ол туста мағаа хайда пазынарға кирек? Туғаннарның чурттарынзар пазын салҷаң оңдай чоғыл.
Валентин Коновалов: «Федеральнай законодательствода пу сурығ кӧрiл парған. Анда орындағы устағ-пастағның адрезiнҷе регистрация иртер оңдай пазылған. Аннаңар кiзi чуртапчатхан аал алай город устағ-пастаанзар айланарға кирек. Олар сiрернi устағ-пастағның адрезiне пiчiкке кир саларға киректер».
– Паланы хоза ӱгредiг программаларына хайди пазындыр саларға чарир?
Анатолий Бутенко: «Хазна полызығларынзар паза хоза ӱгредiг навигаторынзар кiрчебiс. Анда республикада чуртасха кирiлчеткен хоза ӱгредiгнiң тӧрт ӧӧн кӧстеен кӧрчебiс. Амғы туста андар, электроннай журналзарох чiли, хазна полызығлары пастыра пазынарға кирек. Пiс пӱӱл ӱгредiг организацияларында 5000 азыра хоза ӱгредiг алар орын хоза асхабыс. Сидiксiнiстер полза, класс устағҷыларынзар айланарға чарир. Анзы даа полыспаза, пiстiң министерствода пу сурығны чахсы пiлчеткен специалисттер пар, олар полыс пирерлер».
– Школаны алай олған садын тыхтирына iҷе-пабалардаң ахчаны чыыпчатханы законнаң тоғыр нимес пе?
Валентин Коновалов: «Закон хоостыра, сiрернi ахча пирерге кӱстир пiрдеезiнiң правозы чоғыл. Иң пастағызын, тиксi алай ба пасха тыхтағ тоғыстарын иртiрер ӱчӱн муниципалитет нандырча, прай тоғыстарны олар бюджет ахчазына иртiрерге киректер. Пiстiң регионның паза федеральнай программалар пар. Оларны хоостыра пiс аймах-городтар устағ-пастаана полысчабыс. Школаның алай олған садының пос кӧңнiнең пирiлчеткен ахчаны алар оңдайы пар. Че ол ахча сынап пос кӧңнiнең пирiлерге кирек. Аннаңар, ахча пирерге кӱстепчетселер, сiрерге ӱгредiг устанызынзар алай ӱгредiг паза наука министерствозынзар айланарға кирек. Министерство сыныхтағ иртiрер».
Iдӧк пу кӱннерде Харатаста Хакасияның ӱгредiг паза наука министерствозының коллегиязы ирткен. Анда 2024 чылның салтарлары идiлген. Министр паза аның орынҷылары искiрiглерiнде хорадылған ахчадаңар, ӧӧн, хоза паза ортын профессиональнай ӱгредiгдегi тоғыстаңар паза пасха даа сурығларҷа сан пирiстер иткеннер. Ідӧк чыылығда Россияның чон ӱгредии паза наука тоғынҷылары Профсоюзының Хакасиядағы организациязының кнезi Любовь Барабанова чоох тутхан.
Коллегияда Хакасия пазының пастағы орынҷызы Татьяна Курбатова, республиканың муниципальнай пӱдiстер пастарының социальнай сурығларҷа орынҷылары, халых пiрiгiстерінiң кiзiлерi, ӱгредiг организацияларының устағҷылары паза тоғынҷылары араласханнар.
Сан пирiстi пастир алнында Анатолий Бутенко ӱгредiг киреенде кӧп чыл iстен салған, республиканың ӱгредiг киреене улуғ хозым ит салған, аймах синнiг профессиональнай марығларда араласхан, «Профессионалы» чемпионаттың чиңiсчiлерiн тимнеен ӱчӱн ӱгредiг организацияларының тоғынҷыларына алғыстас пiчiктерiн читiрген.
Сом Валентин Коноваловтың ВК-дағы страницазынаң
Автор :
Татьяна Кыштымова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 1 | 2 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
