Сидіксіністер соонда халзын, наа чыл чахсы чуртас ағылзын!
27.12.2024
Хабарлар
Россия президентi Владимир Путин кӱскӱде Хакасия пазы Валентин Коноваловнаң тоғасхан
Чыл салтарлары. Сӧбіре чылы, Кӧп палалығ сӧбіре чылы, табығлар, нацпроекттер, ӧнетін чаа операциязы узарадылғаны – нименең танығлығ полды 2024 чыл?
Анымҷохтасчатхан 2024 чыл Хакасияа, прай Россияох чіли, оой нимес чыл полған – ӧнетін чаа операциязы узарадылған, Россиядаң тоғыр санкциялар саны улам кӧптелген.
Неонацизмнең тоғыр кӱрезер, Донбасс чуртағҷыларын арачылир пӧгіннең иртірілчеткен ӧнетін чаа операциязы пос салтарларын пирче тирге чарир: Россияа наа регионнар хозылча, піcтің чааҷылар, махачы чаалазып, ыырҷыны кӧӧлҷе, че ізестіг хыза пасчалар. Паза иң ӧӧні – Россия ам даа кӱcтіг хазна полчатханын, позын чабыра пазарға пирбезін прай тилекейге кӧзіткен.
Чир-суубыс ӱчӱн чааласчатханнарның аразында пістің чир-суғҷыларыбыс, ол санда хакастар, ас нимес. Полғаныбыстың на СВО-да араласчатхан туған-чағыны, арғызы алай олаңай танызы пар. Аннаңар ол табырах тоозылзын, пістің ооллар чиңіснең паза изен-хазых ибзер айланзыннар тіп прайзыбыс сағынчабыс.
Республика ӱлгӱлері СВО араласчыларына, оларның сӧбірелеріне хабазығларны узаратханнар паза нааларны киргеннер. Ӧнетін чаа операциязында араласчатханнарға паза Россиязар кірген наа регионнарға гуманитарнай полызығ ызары ідӧк ӱзілбин апарылған. 2022 чылдаң сығара саназа, пір муңҷа тонна андағ полызығ ызылған. Пу чағында ла, Наа чыл алнында, Хакасия чааҷы чир-суғҷыларыбысха 20 тонна артиинаң гуманитарнай полызығны, таарлап, ызыбысхан.
Санкцияларны алза, оларның саны чылдаң чылға хозыл турған. Аны хоостыра экономика кирее уйаннапча, прай даа нимее, ол санда аймах-пасха полызығларға, паалар ӧскеннең ӧсче. Нимее ӧспеенін таап аларға даа сидік. Россия президенті Владимир Путин дее, ирткен неделяда кӧні палғалыс тузында, паалар ӧсчеткені хоостыра сағыссыразын искірген. Аның кӧрізінең, паалар ӧзізіне тилекейдегі паалар, санкциялар теелчелер, че олох туста ӱлгӱлер читіре тоғынминчатханында пыро парох.
Официальнай сан пирістерні иссе, пістің республикада прай ниме чахсы – ортымах чал ахчазы ӧсче, экономикабыс тиліпче. Пастағызы хоостыра хаңалҷос парын кӧбізі пілче: «Кем-де ит чіпче, кем-де капуста – ортымахти піс голубцы чіпчебіс пол парча».
Экономиканы алза, хайзы-да отрасльларда сынап таа чидіглер пар, че республиканың бюджедін толдырчатхан ӧӧн отрасльларда (хара тас аныпчатхан паза алюминий сығарчатхан) кирек уйан тирге чарир. Оларның сидіксінізі санкцияларнаң кӧні палғалыстығ – хырығ озаринзар садығ хомай пар сыххан. Салтарында республика бюджеді парыстарын чідірген, ахча чидіспин сыххан. Аннаңар даа республика ӱлгӱлері, киректі хайди-да тӱзедер пӧгіннең, пасха отрасльларны тилідерге кӱстенчелер.
Ӧӧн хайығ туризмге салылча, Хакасия правительствозы туристтер санын ӧскірерінҷе ас нимес тоғыс апарча. Мында талас полбассың, алнындағы чылларны паза париған 2024 чылны алза, ол кӧстегҷе тоғыс ӧткін апарылған. Кӧзідімге, часхыда Алтай аймаанда туристтернің хайиин тартар ӱчӱн гидроаэродром азыбысханнар. Алтай аймаан махтирға ла кирек – пу чағында, Наа чыл алнында, андох (Кӧк хайа аал хыринда) пастағы туризм фермазы азылған. Ідӧк республика пӱӱл «Хакасия» туризм путеводительін сығарыбысхан, ол туристтерні Хакасиянаң чағын таныстырча. Республикада тынағ паза культура мероприятиелері ирткен чылда кӧп иртірілген.
2024 чыл Россияда Сӧбіре чылы тіп чарлалған полза, Хакасияда ол хоза Кӧп палалығ сӧбіре чылы полған. Сӧбіре чылын, Кӧп палалығ сӧбіре чылын азығ айында Ағбанда, «Ада чир-суу сӧбіредең пасталча» пайрамнығ мероприятие иртіріп асханнар. Республикада аны хоостыра чыл тооза кӧп мероприятие ирткен – аймах-пасха форумнар, фестивальлар.
Сӧбiре чылы Хакасияда пайрамни азылған
Полызығ сарин алза, 2024 чылда Хакасия пазы Валентин Коноваловтың чахиинҷа кӧп палалығ сӧбірелерге чурт оңдайларын чахсыландырарына кӧстелген наа хабазығ кирілген. Республикада чуртапчатхан кӧп палалығ сӧбірелерге, хайзылары читі паза аннаң кӧп пала ӧскірчелер, 2024 чылның 1 кӱргенінең пасти чурт аларына хорадығларның чардығын чабарына пір хати пирілчеткен ахчалығ полызығ алар право пирілген. Аның сині – 600 муң салковайға теере. Ідӧк республика законнарынзар алызығлар киріліп, кӧп палалығларға пасха даа хабазығлар тыыдылған.
2024 чылда национальнай проекттерҷе тоғыс узарадылған, республикада ас нимес пӱдіріглер апарылған паза ам даа апарылча. Хакасия пӱӱл Сибирьдегі федеральнай округта нацпроекттерні тӱзімніг толдырчатхан ӱс иң чахсы регионнар санында пол парған.
Национальнай проекттерде араласханы республикаа чуртас-экономика тилізінең палғалыстығ сурығларны пӧгерге оңдай пирче. Хакасияда нацпроекттер хоостыра чоллар, социальнай объекттер пӱдірілче паза тыхталча, дворлар, парктар паза скверлер иптелче.
Улуғ объекттерні алза, «Ӱгредіг» национальнай проектче Хакасияда пір муң ӱгренҷее кӧрілген ікі улуғ школа пӱдірілче – Ағбанда (Арбан микрорайон) паза Алтай аймаандағы Хубачар аалда. Ол школалар план хоостыра пу чағында тимге сығарға киректер.
«Хазых хайраллиры» нацпроектче Асхыс аалда олған поликлиниказы пӱдірілче. Ол 2022 чылдаң сығара пӱдірілчеткен объект чағынғы туста тузаланысха кирілер тіп кӧрілче. Ағбанда паза Харатаста ідӧк олған поликлиникаларын пӱдірчелер, оларның пӱдірии 2023 чылда пасталған, килер 2025 чылда тимге сығарлар тіп сахталча.
Ідӧк «Ӱгредіг», «Хазых хайраллиры», «Культура», «Спорт» нацпроекттерҷе пасха даа пӱдіріглер апарылған, наа объекттер азылған паза тиксі тыхтағ тоғыстары иртірілген.
Хоза чоохтирға кирек, чағдапчатхан 2025 чылдаң Россия президенті Владимир Путиннің чахии хоостыра нацпроекттер алғыдылчалар. Национальнай проекттер саны 16-даң 19-ха теере ӧс парар. Пу оңдайнаң республикаа оларның полызиинаң улам кӧп сурығларны пӧгіп алҷаң оңдай азылча. Че анзына ӱлгӱдегілерге ӧткін тоғыныбызарға кирек, нацпроекттерзер кіріп алар ӱчӱн.
Паза 2024 чыл табығларнаң танығлығ полған. Часхыда, 15 – 17 кӧрікте, Россия президентіне табығлар ирткен. Мында таңнастығ ниме чох полған – табығҷыларның 87,29 %-і Владимир Путиннің ӱчӱн ӱн пирген (Хакасияда – 85,28 %). Анзы чонның киртінізін паза ізенізін киречілепче.
Кӱскӱде, 8 ӱртӱнде, Хазна Думазынзар хоза табығлар паза орындағы пос устаныс органнарынзар табығлар ирткен. Хазна Думазынзар табығларда пастап кӱрезіг хазыр полар тіп сахталған, «Единая Россия» паза КПРФ аразында. Че Хакасия пазы Валентин Коновалов паза Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Сокол пір чӧпке килгеннер – Хазна Думазынзар Россияның энергетика министрі полған Николай Шульгиновты сығарарға чаратханнар. Салтарында пу табығларда ол, 55,31 % чыып, утып алған.
Орындағы табығларны алза, Ағбан город пазына Алексей Лёмин (74,58 %) хати табылған. Сорығ город пазына наа кізі табылған – Марина Гурай (63,46 %). Абрек Челтыгмашев (72,48 %), ікінҷілес чох чиңіс тудып, пазох Асхыс аймаа пазы полыбысхан. Пии аймаанаң устирға табығҷылар наа кізіні тапханнар – Татьяна Акользинаны (24,91 %). Иргі устағҷыны чаап салғаннар нооза. Боград аймаа пазына иргі наа устағҷы табылған – Сергей Чернышов (36,43 %), ол Боград аймаанаң 2014 – 2018 чылларда устаан. Орджоникидзе аймаанда алызығлар чох полған, чуртағҷылар устағҷаа Анатолий Тайченачевті хати тапханнар.
Паза пу чылның кічіг хырлас айының 1-ғы кӱнінде Россия президенті Владимир Путин Хакасия пазы Валентин Коноваловнаң тоғазығ иртірген. Хазна устағҷызы Хакасия алынҷа кӧстеглерҷе чахсы тиліпчеткенін таныхтаан.
Че ниме ӧӧні пу тоғазығда? Президент, регион устағҷызынаң тоғазып, аның тоғызына чӧпсінчеткенін кӧзіткен. Аның алнында оппозиция саринаң, Валентин Коноваловты тоғызынаң суурарға итчелер тіп, хабарлар соон сӱрістіре сых турғаннар. Че хайди кӧрчебіс, ол «эксперттер» алҷаастапчаттырлар.
Анымҷохтасчатхан 2024 чылда кӧп пайрам ирткен. Иң улии Тун пайрам полған, ол от айының 15-ҷі кӱнінде Асхыс аймааның Сағай чазызында иртірілген. Ӱлӱкӱн морсымнығ ирт парған, чон кӧп полған. Хайзы саннарнаң, пӱӱл Тун пайрамны кӧрерге 42 муңҷа кізі кил парған: Хакасия чуртағҷылары, Россия регионнарынаң паза хырығ озаринаң даа килген аалҷылар.
Ідӧк турыстығ пасха хакас ӱлӱкӱннері иртірілген: Чыл пазы, Ӱртӱн тойы паза пасхазы. Паза 2024 чыл республика аймахтары пайрамнығ чылларын таныхтаанына пай полған. Іди Асхыс, Таштып паза Ағбан пилтірі аймахтары тӧстелгеннең пеер 100 чылларын таныхтааннар. Олар иртірген ӱлӱкӱннер ідӧк хынығ паза чапсых ирткеннер, чонның кӧңнін кӧдіргеннер.
2024 чылны тиксі алза, ол оой нимес полған, че олох туста чахсы киректерге пай. Хакас мӱчелінҷе 2024 чыл Килескі чылы полған. Килескі, тізең, пірде сым турыбысча, пірде чапчаң ойлап сыхча. Чыл даа іди ирткенге тӧӧй – пірееде тус майың иртчеткен чіли пілдірген, соонаң кӧрзең – кӱннер учух парыбыстыр. Чағдапчатхан чыл – Чылан чылы, хыдат мӱчелінҷе – Ноған ағас чыланы чылы. Пурунғы кип-чоохтар хоостыра, чылан хыйға паза тирең сағыс тании полча. Аннаңар килер чылда чир ӱстӱнде киректер оңдайланарына, хазналар сағыс алынып, чаалазарын тохтадарына паза амыр чуртас пасталарына ізенербіс. Ноған, тізең, ол хакастарның ӧңі. Аннаңар пістің чонға ол улам чахсы чыл ползын!
Чағдапчатхан Наа чылнаң, аарлығ чир-суғҷылар! Килчеткен чыл прайзыңарға ӧріністер ле ағылзын, прай сидіксіністер паза чобағлар соонда халзын. Пик хазыхтығ, часкалығ паза чахсы чуртастығ полыңар!
Сомнар интернеттең
Автор :
Альберт Толмашов
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
