Кемге-де – пӧзік паалағ, кемге-де – тӧбін
05.12.2024
Хабарлар
Тиліс чолынҷа. Пӱӱн піс «Хакас чирі» республика газетазының ВКонтакте социальнай сетьте иртірiлген сурастырии салтарларын пирчебіс
Араласчылар
Сурастырығ Хакасияның паза аның муниципальнай пӱдістерінің чуртас-экономика тилізінҷе ирткен. Анда тиксі 62 кізі араласхан. Прай араласхан паза, сурығларыбысха нандырып, сағыс-кӧрістерін читірген чуртағҷыларға улуғ алғызыбыс читірчебіс.
Иң пастағызын, сурастырығда араласхан чуртағҷылардаңар искірігні пирчебіс. 62 кізідең 44 ипчі паза 18 ирен сурығларыбысха нандырған. Оларның ӧӧн чардығы – 66% – 25 – 45 частығ. 18 – 25 частығ – алты кізі, 45 – 65 – 13 кізі паза 65 час алтабысхан – iкi кізі.
Сурастырығ араласчылары аразында пір ученай, пӧзік ӱгредігліг 51 кізі, ортын профессия ӱгредігліг сигіс кізі паза тиксі ӱгредігліг ікі кізі. Оларның 47-зі специалист полып тоғынча, тӧрт студент, тӧрт кізі посха тоғыс таапчатханға саналча, ӱс кізі тынағда, пір кізі ибнең айғасча паза пір идінҷек.
Чуртапчатхан орны хоостыра сурыға нандырғаннар: Ағбан городтың 39 чуртағҷызы, Асхыс аймааның – 13, Таштып аймааның – тӧрт, Алтай, Пии паза Шира аймахтарының – iкiлер. Пасха муниципальнай пӱдістернің чуртағҷылары сурастырығда араласпааннар.
Сурығлар паза нандырығлар
1. Хакасияның чуртас-экономика тилізінеңер пілерге кӱстенчезер бе?
Я – 54 (87,1%)
Чох – 8 (12,9%)
2. Чуртапчатхан муниципальнай пӱдістің чуртас-экономика тилізінеңер пілерге кӱстенчезер бе?
Я – 49 (79%)
Чох – 13 (21%)
3. Хакасияның чуртас-экономика тилізіне чӧпсінчезер бе?
Я – 14 (22,6%)
Чох – 48 (77,4%)
4. Чуртапчатхан муниципальнай пӱдістің чуртас-экономика тилізіне чӧпсінчезер бе?
Я – 15 (24,2%)
Чох – 47 (75,8%)
Пу сурыға хоза чарыдығ.
Ағбандағыларның ӧӧн чардығы, 39 кізінің 33-і, пу сурыға «чох» нандырған. Асхыс аймааның 13 чуртағҷызының 11-і «чох» нандырған. Таштып аймааның тӧрт чуртағҷызы прайзы аймахтың чуртас-экономика тилізіне чӧпсінчеттір. Алтай, Пии паза Шира аймахтарының чуртағҷылары, полғанынаң на ікілер кізі, нандырығларынҷа ікі чарыл парғаннар: чӧпсінчеткеннерге паза чӧпсінминчеткеннерге.
5. Искіріг таратчатхан хайдағ оңдайлар пастыра Хакасияның чуртас-экономика тилізінің чуртасха кирілчеткен хазна программаларынаңар піліп алчазар?
Интернет СМИ – 51 (30%)
Соцсетьтер – 48 (28,2%)
Печать СМИ – 31 (18,2%)
Регионның ӱлгӱ органнарының официальнай источниктері – 20 (11,8%)
Радио/ТВ – 20 (11,8%)
6. Искіріг таратчатхан хайдағ оңдайлар пастыра чуртапчатхан муниципальнай пӱдістің чуртас-экономика тилізінің чуртасха кирілчеткен хазна программаларынаңар піліп алчазар?
Интернет СМИ – 43 (25,1%)
Социальнай сетьтер – 44 (25,7%)
Орындағы печать СМИ, ТВ, радио – 23 (13,5%)
Орындағы пос устаныстың ӱлгӱ органнарының официальнай источниктері – 22 (12,9%)
Печать СМИ – 22 (12,9%)
Радио/ТВ – 17 (9,9%)
7. Хакас Республиканың ӱлгӱ органнарының (правительствозы, Ӧӧркі Чӧбі) искірии хай син азых полчатханын паалап пиріңер (1 – тӧбін, 5 – пӧзік):
3 (ортын) – 26 (41,9%)
4 (пӧзік) – 14 (22,6%)
2 (тӧбін) – 12 (19,4%)
1 (уғаа тӧбін) – 7 (11,3%)
5 (уғаа пӧзік) – 3 (4,8%)
8. Чуртапчатхан муниципальнай пӱдістің устағ-пастааның искірии хай син азых полчатханын паалап пиріңер:
3 (ортын) – 28 (45,2%)
4 (пӧзік) – 11 (17,7%)
2 (тӧбін) – 9 (14,5%)
1 (уғаа тӧбін) – 8 (12,9%)
5 (уғаа пӧзік) – 6 (9,7%)
9. Хакасияда тӧстелген алай тӧстелчеткен хайдағ промышленность (индустриальнай) орыннарынаңар искезер?
«Харатастағы» – 32 (28,6%)
«Асхыстағы» – 18 (16,1%)
«Абаза» – 16 (14,3%)
«Тазоба» – 14 (12,5%)
«Хакас технология ойымы» – 11 (9,8%)
Испеем – 21 (18,8%)
10. Чуртапчатхан муниципальнай пӱдістің чуртас-экономика тилізінің синін 10 баллығ синнең паалап пиріңер, хайда 1 – тӧбін, 10 – пӧзік:
1 балл – 7 кізі
2 балл – 3 кізі
3 балл – 8 кізі
4 балл – 4 кізі
5 балл – 16 кізі
6 балл – 7 кізі
7 балл – 8 кізі
8 балл – 3 кізі
9 балл – 3 кізі
10 балл – 4 кізі
11. Чуртапчатхан муниципальнай пӱдістің устағ-пастааның тоғыс тӱзімін 10 баллығ синнең паалап пиріңер, хайда 1 – тӧбін, 10 – пӧзік:
1 балл – 6 кізі
2 балл – 3 кізі
3 балл – 6 кізі
4 балл – 2 кізі
5 балл – 17 кізі
6 балл – 4 кізі
7 балл – 7 кізі
8 балл – 8 кізі
9 балл – 3 кізі
10 балл – 5 кізі
Салтарлар
Сурастырығ кӧзітті, чуртағҷыларның кӧбізі республиканың паза чуртапчатхан муниципальнай пӱдістің чуртас-экономика тилізіне сағыссырапча паза аннаңар пілерге кӱстенче. Олох туста, хайди кӧрчебіс, республиканың даа, аның муниципальнай пӱдістерінің дее чуртас-экономика сині кӧбізін чӧпсіндірбинче. Пірдең, піс пу сурастырығда анзын чон хайдағ сылтағларнаң палғалыстырчатханын ілезіне сығарбаабыс. Олар піске прайзыбысха даа пілдістіг: хазна сидік сынағларны иртче, хайзы ідӧк регионнарға, муниципальнай пӱдістерге теелче.
Олох туста ӱлгӱнің, искіріглерні таратчатхан оңдайларнаң тузаланып, чуртағҷыларға регионның паза муниципальнай пӱдістің чуртас-экономика тилізінеңер толдыра искірігні читірер оңдай пар. Пірдең, чуртағҷы хайдағ оңдайҷа искірігні аларын позы таллапча. Пістің ӧрінізібіске, республикада андағ аймах-пасха оңдайлар пар. Че, ундутпинчабыс, республикадағы город-аймахтарда ӧӧнінде печать СМИ-лары ла тоғынча. Городтарда паза хай пірее аймахтарда ла пос телевидениезі, радиозы паза интернет СМИ-зы пар поладыр. Аннаңар даа сурастырығ нандырығлары пӱӱнгі сын оңдайларны кӧзітчелер: республикада чуртағҷылар хабарларнаң ӧӧнінде интернет СМИ паза социальнай сетьтер пастыра танысчалар: 30% паза 28,2%. Печать СМИ-ларынаң 18,2% тузаланча. Ӱлгӱ органнарының официальнай сайттарындағы паза социальнай сетьтердегі страницаларындағы хабарларнаң 11,8-ер процент ле чуртағҷы танысча. Муниципальнай пӱдістерде, тізең, интернет СМИ (25,1%) паза социальнай сетьтер (25,7%) соонда орындағы СМИ турча (газета, телевидение паза радио). Чуртағҷыларның 13,5%-і ӧӧн искірігні анда піліп алча. Анаң печать СМИ-зындағы (12,9%) паза орындағы ӱлгӱнің официальнай сайтындағы паза социальнай сетьтегі официальнай страницазындағы (12,9%) искірігнең тузаланчалар.
Олох туста чуртағҷылар республика ӱлгӱлерінің паза чуртапчатхан муниципальнай пӱдістернің искірии хай син азых полчатханын ортымахти 3 санға паалапчалар, паалаға 1-дең 5-ке теере саннарны алза. Анзы хайдағ даа синдегі ӱлгее сала азых поларға киректелчеткеннеңер чоохтапча.
Олох тоғыстың салтары – Хакасиядағы промышленность (индустриальнай) орыннары тӧстелчеткенінеңер чуртағҷыларның пілчеткені. Хомзынысха, нандырығ салтарлары ӧріндірбинче: чуртағҷыларның 18,8% олардаңар хаҷан даа испеен. Хакасияда тӧстелчеткен промышленность (индустриальнай) парктары аразында иң саблығ орын «Харатастағы» промышленность, ӱр ниместең ідӧк аал хонии промышленнозы паркы полчаттыр. Аннаңар 28,6% чуртағҷы искен. Ікінҷі орында «Асхыстағы» промышленность паркы турча – 16,1%, ӱзінҷі орында – «Абаза» чуртас-экономиказы алнында тиліпчеткен орын (14,3%), тӧртінҷі орында – «Тазоба» индустриальнай парк (12,5%) паза халғанҷы орында – «Хакас технология ойымы» (9,8%).
Чуртапчатхан муниципальнай пӱдістің чуртас-экономика тилізінің синін 10 баллығ синнең паалап, сурастырығда араласханнарның 25,8%-і 5 балл турғысхан, 33,9%-і – 1 – 4 балларны паза 40,3% – 6 – 10 балларны. Андағ оңдайнаң кӧбізі позының городы алай аалында чуртас-экономика синін пӧзік паалапча. Салтарларында город-аймахтардағы чуртас-экономика синіне ортымах паалағ 4,29 балл киліс парча, ол санда Ағбанның чуртас-экономика тилізінің синіне – 5,35 балл, Асхыс аймааның – 5,38 балл.
Чуртапчатхан муниципальнай пӱдістің устағ-пастааның тоғыс тӱзімін 10 баллығ синҷе паалағ салтарлары мындағ: иң кӧп пазох ла 5 балл турғызылған, 17 кізі алай 27,4%. Чуртағҷыларның 29%-і 1 – 4 баллар турғысхан, 43,5%-і – 6 – 10 баллар. Андағ оңдайнаң, сурастырығда араласхан чуртағҷыларның кӧбізі чуртапчатхан город-аймах устағ-пастаа тоғызының тӱзімін пӧзік паалапча тіп салтарға килерге чарир. Ортымах паалағ – 5,43 балл, ол санда Ағбанда – 5,17 балл, Асхыс аймаанда – 6,23 балл.
Республика чуртағҷылары аразында аймах сурығларҷа сурастырығлар тӧреміл иртіріл турча, оларның аразында Хакасияның экономиказына чарыдылған сурастырығлар парох. Анда сығарылған сурығлар полызиинаң чуртағҷылар сағысха тӱсчелер: регионның паза орындағы ӱлгӱлер чуртас-экономиканы кӧдіреріне ниме итчелер, сидіксіністер хайдағ сылтағларнаң палғалыстығ. Че ӧӧні – чуртағҷыларның сурастырығ пастыра сағыс-кӧрістерінең паза кирексіністерінең ӱлес полары.
(Хакасия правительствозы, национальнай паза территориальнай политика министерствозы хабазиинаң сығарылған)
Автор :
Наталья Сюптерекова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
