Піс Хакасияның чӱрее полчабыс
24.07.2024
Хабарлар
Олған садындағы оолағас-хызыҷахтар ӱлӱкӱнні асханнар
Асхыс аймаана – 100 чыл. Пу ирткен чечіме кӱнде Асхыс аймаа позының 100 чылын таныхтаан. Ӧӧн ӱлӱкӱн Асхыстағы олтырыхта ирткен
Асхыс аймаа 1924 чылда 30 кӧрікте тӧстелген. Пайрамны турыстығ иртірерге истіг полар ӱчӱн, муниципалитеттің устағ-пастаа аны чайғызын таныхтирға чарадығ алған. Ағаа хоза чахсы тимненерге тус хозылған.
Тимненіс, тізең, ирткен чылдох пасталған. Асхыс аймаа тоғылах чылына удур «Хакасияның чӱреене 100 чыл» кинде сығарыбысхан. Аның тиражы 3 муң экземпляр. Андар муниципалитеттің аймах кӧстеглерінде турыстығ істенген чуртағҷылар кирілгеннер, кинде страницаларын аймах сомнар чазапчалар.
Пу кинде муниципалитеттің ӱгредіг, культура учреждениелерінҷе паза аал чӧптерінҷе тарадылар. Ол аймахтың тархынын істесчеткеннерге ле нимес, олаңай чуртағҷыларға даа чапсых полар. Анда кӧп кізі таныс омалар таап алар, неке.
Ідӧк Асхыс аймааның чуртағҷыларына постарының сомнарын ӱлӱкӱн ирткен олтырыхта таап аларға оңдай полған. Олтырыхта узун баннер турғызылған. Кізілер сомнарынаң чыылған улуғ буквалардаң «100 лет Аскизскому району» тіп пазылған. Cомнарны ӱлӱкӱн тӧстегҷілері чуртағҷылардаң ідӧк иртеезін чығаннар. Сизінгенде, акцияда ӧӧнінде саарбахтар араластырлар, сомнарда олар иң кӧп пілдірчеткен. Пайрамға килгеннер, постарының сомнарын тілеп, матап сіренчеткеннер. Кізі пӧзиинең тиң баннерде посты таап аларға оой ла полбаан полар.
Кӱн ортызынзар чидіп пастабысханда, ӱлӱкӱннің ӧӧн чардығы пасталыбысхан. Ол «Піс – Хакасияның чӱреебіс» адалған. Асхыс аймаан тоғылах пайрамынаң алғыстирға улуғ аалҷылар чыылысханнар. Олар – Хакасия пазы Валентин Коновалов, республиканың Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Сокол, Хакасия пазының чӧпчізі Николай Шульгинов. Чоохтирға кирек, от айының 20-ҷі кӱнінде Асхыс аймаанаң пасха, ідӧк Сорығда паза Ағбан пилтірінде улуғ ӱлӱкӱннер ирткеннер. Пастағызы Металлургтар паза Город кӱнін таныхтаан, ікінҷізі – «Красная жара» рок-фестиваль. Аннаңар республика устағ-пастаа, асхыстағыларны пайрамнаң алғыстап, Сорығзар, анаң Ағбан пилтірінзер чол тутхан.
– Асхыс аймаа – ӧткін тиліпчеткен муниципалитет. Мында чурт-коммунальнай хоных нааҷылалча, школалар, олған садтары, имнег туралары кӧп пӱдірілче. Пу паза пасха даа тоғыстар сірернің, аарлығ чир-суғҷылар, кӱстенізінең толдырылчалар. Сірернің тоғыстарың сылтаанда, муниципалитет чыл сай ӧңненче, чахсыланча. Аның ӱчӱн сірерге улуғ алғыс.
Тӧреен кӱнге сыйых чох чӧрбеҷең тидірлер чонда. Піс тее сірерге сыйых тимнеп салғабыс. Асхыс аймаана ахчалығ сертификат сыйлапчабыс. Пір миллион салковай! – чоох тутхан сценадаң регион устағҷызы Валентин Олегович.
Сертификаттың ахчалығ синін истіп салғанда, кӧрігҷілер матап сығырысханнар паза айа сапханнар.
Хакасия пазы Асхыс аймаана ахчалығ сертификат читірген
Анаң Валентин Коновалов Асхыс аймааның турыстығ чуртағҷыларына аарластығ сыйыхтар читіріп пастаан. Іди «Хакасияның істеніс сабланызы» медальға Асхыс аймаа пазы Абрек Челтыгмашев турысхан. Абрек Васильевич сыйых аларын сағыбаанға тӧӧй полған, ӱрӱк тее парған. «Хакасия ӱгредиинің аарластығ тоғынҷызы» атты аймахтың ӱгредіг устанызының специализі Николай Сагалаков алған, Хакасияның Аарластығ пічиинең Ӱс чул аал чӧбінің бухгалтері Агафья Таначакова, Асхыстағы лицей-интернаттың директоры Евгений Араштаев, ӱгредіг устанызының пӧлік устағҷызы Ольга Карамчакова, Асхыс устағ-пастааның комитет специализі Любовь Нербышева таныхтатханнар. Хакасия правительствозының алғыстас пічиине Кызлас аал чӧбінің бухгалтері Алёна Кичеева турысхан.
Асхыс аймааның иң турыстығ чуртағҷылары
Чыылған чонны ідӧк Хакасияның Ӧӧркі Чӧп кнезі Сергей Сокол алғыстаан. Ол ӱлӱкӱнге хомай нимес тимнен килтір. Алғыстазын ол, чаҷында хакас тілінең пазып, чонға хығыр пирген: «Изеннер прайзына! Ӧӧркі Чӧптің адынаң прай чуртағҷыларны паза аалҷыларны Асхыс аймаана 100 чыл толғанынаң алғыстапчам. Амыр, хазых чуртас ползын. Асхыс чирі матап ӧңнензін!»
Хакасия пазының чӧпчізі Николай Шульгинов, тізең, Асхыс чирінде хакас чонның кибір-чозахтары чахсы хайраллалчатханына хайығ айландырған.
Алғыстастар тоозылғанда, кӧрігҷілер алнында Асхыс аймааның аарластығ чуртағҷылары ирткеннер, хайзылары профессияда пӧзік чидіглерге читкеннер. Ол ӱгретчілер, культура, спорт, аал хонии тоғынҷылары паза пасхазы даа. Асхыс аймааның аал-поселоктары ирткеннерӧк. Чӧріс «Піс Асхыс аймаанаңмыс» адалған. Анда прай 14 аал чӧбі араласхан. Тиксі пір муң азыра кізі, неке.
Чӧрісті Асхыс аал асхан. Анзы тиктең полбаан тіп сағынчам. Колоннанаң пістің тустың матырлары «устааннар». Ол ӧнетін чаа операциязында чуртастарын пир салған Асхыстағы оолларның сомнары. Улуғ баннерзер 14 иреннің сомы кирілген. Ол Юрий Гадаев, Павел Чебодаев, Константин Топоев, Георгий Боргояков, Пётр Кутуков, Анатолий Султреков, Павел Кильчичаков, Вячеслав Токояков, Александр Миндибеков, Владимир Кайбаров, Сергей Кильчичаков, Александр Сыркашев, Николай Тюкпеев, Сергей Боргояков. Баннер соонҷа матырларның паба-іҷелері, харындас-пиҷелері, ипчілері, палаҷахтары пастырғаннар. Чааҷыларны мындағ оңдайнаң улуғлап, чон алнынзар сығарар сағыс Асхыс аал пазы Марина Анжиганованың полтыр.
– Чааҷыларыбыс cомнарынаң cығар сағыснаң ӱлескенімде, кӧбізі ӱлӱкӱнге килістіре нимес тіп искірген. Че, минің кӧрізімнең, піс пайрамнарда даа матырларыбысты ундутпасха кирекпіс. Олар полбаан ползалар, пу даа ӱлӱкӱн иртірілбесчік, неке. Мин, чааҷыларның сӧбірелерінең палғалызып, сомнарны чон алнына сығарарға чарадарға сурынғам. Пірдеезі тоғыр полбаан, постары даа прайзы килгеннер, матырларының соонҷа пастырғаннар. Аннаң пасха, пістің чӧрісте кӧп палалығ сӧбірелер илееде араласхан, – чоохтапча Марина Алексеевна.
Кӧп палалығ сӧбірелернің аразында Казагашевтер полғаннар. Пу сӧбірені арачылағҷылар сӧбірезі адапчалар.
Фатима Казагашеваның улуғ сӧбірезі
– Минің хонғаным ӧрт ӱзірҷең службада водитель полып істенче. Оолғыбыс – Харатаста МЧС-та, ікі хызыбыс – имҷі. Пірсі – дерматолог, ікінҷізі – гинеколог. Позым мин медсестра полып тоғынчам. Нинҷе-де чыл мының алнында оолғыбыс диплом алғанда, кем-де Казагашевтер сӧбірезіне паза пір арачылағҷы хозылды тіп таныхтаан. Мына мындағ пістің сӧбіре.
Пала-пархаларыбыс хазых ла ползын тіп сағынчам. Асхыста, тізең, оларға аймах кӧстеглерҷе тилирге прай оңдайлар пар. Палаларыбыс бассейнзер, искусство школазынзар чӧрчелер, англия тілін ӱгренчелер. Мыннаң мындар хоос гимнастиказынҷа секция азылған полза, улам чахсы поларҷых. Асхыс чирінең саблығ гимнасттар сығар оңдай поларҷых, – тіпче кӧп палалығ іҷе Фатима Казагашева.
Сӧбірелердеңер чоох пар сыхханда, Асхыс аймааның 100 чылында аймахтың турыстығ, ӱр чыл хада-пірге пілізіп чуртап салған сӧбірелерні алынҷа тынахтааннар паза сыйыхтар читіргеннер. Геннадий паза Светлана Чертыгашевтер, Пётр паза Лариса Боргояковтар, Анатолий паза Надежда Старостиннер, Валерий паза Софья Кыржинаковтар Аарластығ пічіктернең таныхтатханнар. Ідӧк Асхыс аймааның 100 чылына чарыдылған медальға Александр Алексеевич паза Людмила Ивановна Чебодаевтер турысханнар.
– Піс хоных хонғанда, мындағох чылығ паза чарых кӱн турған. Піс той итпеебіс. ЗАГС-сар ла пар килгебіс. Анаң общежитиезер айланғабыс. Мин ол туста заводта тоғынғам, ӧӧрелерімнең общежитиеде чуртаам. Пір орыс ӧӧрем уғаа сіліг фужерлер сығар килген, сағынғам, піске сыйлирға итче. Че ол алты фужерні, айабин, «Это вам на счастье!» тіп ала ползар тастап, оодыбысхан. Хайдағ ачырғастығ пілдірген. Ол туста ідіс-хамыснаң хатығ полған нооза. Ам, илееде тус ирт парғанда, ӧӧрем тиктең ідіс оотпаандыр тіп сағынчам, хонғанымнаң чарым чӱс чыл пілізіп чуртапчабыс, ікі пала ӧскір салғабыс, пархаларыбыс пар.
Амғы туста чиит сӧбірелерге хазна чахсы хабасча. Аннаңар, ипчінің хазии чаратса, пала кӧп табарға чӧп пирерҷікпін. Паланы кӧдірерге пастап ла аар, соонаң олар пілдіртпин дее ӧс парыбысчалар. Хакас чонның саны хозылзын! – тіпче Людмила Чебодаева.
Асхыс аймааның аал-поселоктары аразында ирткен кӧзідігде чарғыҷылар пастағы орынны Ӱc чул аал чӧбіне пирібіскеннер. Олар аал тӧстелгенінең амға теере тархынны чахсы кӧзіт пиргеннер. Анда кӧрігҷілер колхоз тоғынҷыларын, пионерлерні, 90 чылларда садығнаң айғасханнарны паза амғы тустағы спортсменнерні кӧріп алғаннар. Ікінҷі орында Асхыстағы поссовет полыбысхан. Оларның кӧзідіглері тимір чолнаң палғалыстығ полған. Пу аал тимір чол хыринда орныхчатханда, кӧбізі анда тоғынча нооза. Ӱзінҷізінде Асхыс чоғархы аал чӧбі полыбысхан. Олар хакас чонның той кибірін кӧзідіге сығарғаннар.
Асхыс чоғархы аал чӧбінің делегациязы
Паза аал чӧбінің делегациязы
Асхыс аймааның 100 чылына чарыдылған пайрамға министрлер, аал-город пастары, халыхчылар кӧп чыылысханнар. Улуғ аалҷыларның санында муниципалитеттің ветераннары полғаннар, хайзылары аймах чылларда аннаң устааннар, аймах кӧстеглерде тіспен істенгеннер, муниципалитетті тиліткеннер. Ол Владимир Штыгашев, Михаил Саражаков, Константин Тюкавкин, Сергей Кычаков паза пасхазы даа.
Андағох чапсых аалҷы Александр Мясников полған. Ол «Россия 1» федеральнай телеканалда «О самом главном с доктором Мясниковым» программаны апарча. Ах футболкалығ, кӱрең ыстаннығ имҷі, трибунада сым-туйуххан иптіг ле одырып, концерт кӧрген. Пірдеезі ағаа хайбинчатхан. Кем-де таныс сырай тіп сизінген полар даа, че Мясников хайди мында пол парар тіп хайығ салбаан полар. Че концерт иртчеткен туста трибунада одырчатхан улуғ частығ ууҷаа хомай полыбысхан. Кӱн тың ізіткеннеңер полбас па. Ол ууҷаның хыринда кем одырған сағынчазар? Я, я – Россияның саблығ имҷізі. Александр Леонидович, ууҷаа хомай полыбысханын сизініп, пастағы полызығ пир сыххан. Кӧрігҷілер анда ниме пол парды тіп харахсын сыхханнар! О, Худай, кӱннің cай телевизорҷа кӧрчеткен хынған имҷі Асхыс чирінде пол партыр. Тӱрчедең ууҷаа даа ниик пол парыбысхан, ол, хараан асханда, кем аның алнында турчатханын піл полбиныбысхан. Пу туста ол ууҷаның хызы чӱгӱр килген. Аның даа харахтарында кӧп сурығ полған. Ол таң іҷезіне хомай полыбысханына, таң Мясниковты кӧр салғанына ӱрӱк парған. Олар, Россияның саблығ имҷізіне алғыс читіріп, оортах ла пас парыбысханнар. Сағынчам, пу ӱлӱкӱнні сӧбіре ундутпас.
Аның cоонаң Мясниковты кӧбізі сизін салған. Андар тееске турыбысханнар. Прайзы пӧзік пілістіг имҷінең хада cомға суурынып аларға кӱстенген. Че иң хынығ кирек сцена алнында полған. Александр Леонидович, асхыстағыларны пайрамнаң алғыстап, сценадаң тӱзіп орнынзар пас париғанда, иң чапчаң аға-ууҷалар, азахтары ағырчатханын ундут салып, Россияның саблығ имҷізінзер холнаң изеннезіп аларға паза телефоннарына сомға суурынып аларға маңзырапчатханнар. Асхыс аймаа пазы Абрек Челтыгмашев уйатпаңар, пастырыңар Александр Мясниковсар, сомға суурынып алыңар, ол амыр кізі, пірдеезіне тоғыр полбас тіп искіргенде, имҷізер пастырарға тідінминчеткеннер дее туртухпин сыхханнар.
А.Л.Мясников Хакасиязар удаа кил парча. Федеральнай каналда Хакасияны паза Асхыс аймаан удаа сабландырча. Ағаа пайрамда «Асхыс аймааның аарластығ кізізі» ат пирілген.
– Хазнаның кӧп регионында пол килгем, че оларның пірдеезінзер іди удаа килбинчем. 2016 чылдаң Хакасияның прай пулуңнарында полғам, минің азаам паспаан орын халбин даа парир, неке. Мағаа кирек чоғыл чоохтирға суғ паза тағ ээлерінеңер. Олар парын пілчем, сизінчем, – таныхтаан чооғында Александр Мясников.
Чайаачы ӧмелер концертнең ӧріндіргеннер
Пайрамда ідӧк спорт марығлары ирткеннер. Ол кӱрес, тобит, волейбол паза мини-футбол. Кӱресте чииттернің аразында 45 килограммда чиңіс тутхан Абрек Ултургашев, 52 кг – Денис Кучугешев, 57 кг – Роман Сунчугашев, 66 кг – Дмитрий Боргояков, 72 кг – Вадим Чебодаев, 72 кг азыра кӧдірімде – Игорь Шроо.
Иреннер аразында 52 килограммда Аяс Топоев чиңіс тутхан, 73 кг – Виталий Канзычаков. Иреннер аразында ирткен арға-мӧрійде прайзынаң артых Михаил Болганов полыбысхан. Ол Ағбаннаң. Сыйыхха ағаа тіріг хой сыйлалған.
Мини-футболда Асхыс аймааның прай аал чӧптері араласханнар. 14 ӧме полған. 1-ғы орынны ӱс чулдағылар холға киргеннер, 2-ҷі орынны – асхыстағылар, 3-ҷі орынны – пазадағылар.
Волейболда 10 ӧме араласхан. Меспекті иң артых асхыстағылар саапчаттырлар. Олар 1-ғы орынны алып алғаннар, 2 орында Пуланнығ кӧлнің ӧмезі полыбысхан паза ӱзінҷізінде – Ӧӧк пилтірінің.
Тобитте 14 ӧме араласхан. Полғанында ла пір ирен паза пір ипчі. Пастағы орынны Полтах аал чӧбі холға кирген, ікінҷізін – Асхыс чоғархы аал чӧбінің ӧмезі паза ӱзінҷізін – Асхыстағы аал чӧбі.
Ӧӧн сыйыхты – тіріг хойны – Ағбан чуртағҷызы Михаил Болганов апарыбысхан
Чиңіс тутхан спортсменнерге ахчалығ сертификаттар читірілген
Ідӧк аал-поселоктар хакас ибіҷектерін турғысхлааннар, пай столлар салғаннар. Олғаннарға паза чииттерге алынҷа площадкалар тоғынғаннар.
Ӱлӱкӱн ирткен кӱнде тасхар ізіг дее полза, майыхчатханнар ағастар аразынзар кіріп ал турғаннар. Чиит іҷелер анда палаҷахтарын, коляскаа чатырып, узутчатханнар. Анзынаң пу орын ол-пу пайрамнарны иртірерге килістіре, кӱн ізиинең чазынар орын пар.
Алынҷа чоохтирға кирек хорғыс чох поларынаңар. Асхыстағы олтырыхсар килген кізілер прайзы металлодетекторларҷа ирткеннер. Ідӧк пайрамға килгеннерге ачығ суғ, сӱлейкедегі суғ, устығ паза табырах кӧй сыхчатхан ниме-ноо хада кирерге чарадылбаан. Полиция тоғынҷылары анзын матап ситкіп турғаннар.
Асхыс аймаа ӧткін тиліпчеткен муниципалитет полча. Анда кӧп социальнай учреждение пӱдірілче, улуғларға тоғыс орыннары тӧстелче, палаларға, тізең, кружок-секциялар иртірілче. Чуртас оңдайлары чахсыланчатханда, мында чииттер хынып чурт салынчалар, сӧбірелерін алғытчалар. Тиктең нимес халғанҷы чылларда Асхыс аймаанзар чуртирға килгеннернің саны парыбысханнардаң кӧп пол сыхты.
Сомнар Дмитрий Сунчугашевти, Асхыс аймаа устағ-пастаа пресс-службазыни
Автор :
Оксана Котюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
