Ада чир-суубыс ӱчӱн поғдархас тӧріпче
07.06.2024
Хабарлар
«Хуртуйах тас» музейнің директоры Оксана Горбатова (сол саринаң), экскурсоводтар Вероника Иптышева паза Татьяна Топоева, Полтахтағы пӧліктің устағҷызы Светлана Сагалакова «Россия» кӧзідігде
Культура. Чир-суғҷыбыс Светлана Сагалакова «Россия» чоннар аразындағы кӧзідігҷе экскурсиялар иртірген
Кӧзідіглер
Пӱӱнгі кӱнде пістің хазнаның культура кіні ВДНХ-дағы «Россия» чоннар аразындағы кӧзідіг-форум полча тізе, саба полбас, неке. Анда улуғ мероприятиелер, тоғазығлар иртче, чииттер хоных хончалар. «Хуртуйах тас» музейнің тоғынҷызы Светлана Сагалаковаа, тізең, кӧзідігде экскурсовод поларға ӱлӱс тӱскен. Ол аннаңар чоохтапча:
– Мин «Хуртуйах тас» музейнің Полтах аалдағы пӧлиинің устағҷызы полчам. Мында ікінҷі чылы істен парим. Алында Аршаннар аалдағы школада хакас тілі паза литература ӱгретчізі полып тоғынғам, анаң Хакас гимназияда воспитатель полғам. Тиксі алза, ӱгредіг киреене чибіргі артиинаң чыл пир салғам. Музейде тоғынары – нандырығлығ кирек. Полтахтағы музейнің экспозициязы кӧзеелердең пӱткен нооза. Хайа хоостарны оңарарға оой нимес. Итсе, тоғызыма кӧнік тее парғам.
ВДНХ-да иртчеткен кӧзідігде хаҷан полза экскурсиялар иртірербін тіп пір дее сағынмаам. Андағ оңдай пирген Чииттер киректерінҷе федеральнай агентство (Росмолодежь). Ол «Больше, чем путешествие» федеральнай программаны чуртасха кирче. Пу программа хоостыра «Проводники смыслов» марығ иртірілчеттір. Хакасияның культура министерствозы аннаңар искірген полған. Марығ оңдайларынаң танысханда, ол чииттерге кӧрілген. Че соонаң отыс пис час ас парған улусха таллағны иртерге чаратханнарох.
Чарғыҷылар ӧӧнінде араласчыларның пічіктерінең таныстырлар. Чир-суғҷыбыстың таниинаң, марығда Россияның полған на чуртағҷызы узын сынир оңдайлығ, че экскурсия иртірер опыдың пар полза, уламох чахсы. Cыныхтағ соонда ӱгредіг пасталған. Таллағны иртібіскеннер Stеpіk.org платформада ӱгредігні ирткеннер. Программа араласчыларына материалларны, видеоэкскурсияларны ыс пиргеннер. Светлана Сагалакова чооғын узаратча:
– ВДНХ-да хосхар айының пастағы неделязында тоғынғабыс. Пір гидтер ӧмезі парыбысса, аның орнына пасха ӧме тоғысха хозылча. Андада Россияның аймах регионнарынаң тоғызон азыра кізі килген. Хакасиядаң ӱзӧлең полғабыс: «Хуртуйах тас» музейнің тоғынҷызы Татьяна Топоева, Истегі ортымах школаның хакас тілі паза литература ӱгретчізі Ольга Боргоякова паза мин. Ольга Николаевна алында Полтахтағы музейде істенген. Пастағы кӱнде Москвадағы гидтер піске таныстырҷаң экскурсия иртіргеннер, ікінҷі кӱнінде ӱгредіг парған. Прайзы сыныхтағ экскурсиязын иртірібіcкенде, тоғысха чарадығ пиргеннер.
Чир-суғҷыларыбыс Москвада полған туста ВДНХ-да 35 павильон тоғынған. Программаның пастағы араласчылары кӧрігҷілерні прай пӧліктерҷе ал чӧртірлер. Часхы тусха гидтернің тоғыс оңдайлары алысхан. Олар «Россия» кӧзідіг орныхчатхан павильонда ла экскурсиялар иртіргеннер. Светлана Анатольевна таныхтапча:
– Піс 75 № павильонда тоғынғабыс. Аны ікее чарыбысханнар тирге чарир. Пастағызында хазнабыстың Европа чардығынзар кірчеткен регионнарның чидіглері кӧзіділік, ікінҷізінде – пасхазының. Полған на чардыхтаңар экскурсия пір час артиинаң парча. Мағаа ӧӧнінде Москва хыриндағы алай Волга хазында орныхчатхан регионнарның чуртағҷыларынаң тоғынарға киліскен. Олар Сибирьдегі паза Ыраххы Востоктағы федеральнай округтарзар кірчеткен чирлердеңер піліп аларға харасчаңнар. Тӧреен округтарының стендтерінең гид полызии чох танысчаңнар. Кӧрігҷілер ӧмелері улуғ полбаҷаң. Иң улуғ группада 13 кізі санап алғам.
Кӧзідіг морсындырча. Ямал-Ненец автоном округы газнаң ырахха сабланча. Кізілерге мында аймах интерактив ойыннары тимнел парған. Газ скважиназын ӱтирінҷе мастер-класста хайдағ тиреңде газ тоғасчатханынаңар, ол тураларзар, предприятиелерзер хайди читірілчеткеннеңер піліп аларға чарир. Якуттар чирінің cілиин кӧзідерінде кӧп кӱс салғаннар. Якутия – ол олонхо (алыптығ нымах. – Авт.), алмазтар, сӧӧкте киртчең искусство. Еврей автоном округының ачығының ӧӧн тании – «Еврей чонның чазыды» пӧлік. Андар кірзең, піліп алчазың: еврей чонның чазыды – іҷе. Полған на ачых пос оңдайлығ. Кӧрігҷілерге Хакасиядаңар чоохтап, сӧстерге дее, тусха даа харанмаҷаңмыс. Кізілер республиканың ачығына пӧзік паалағ пиргеннер.
Чир-суғҷыларыбыс кӱнде ортымахти ӱс экскурсия иртірҷеңнер. Тоғыстары тӧреміл сыныхтағда полҷаң. Чонны экскурсияларға тикке позытчалар. «Больше, чем путешествие» программа хоостыра тоғынған гидтерге чал ахчазы тӧлелбинче. Программада араласханы ӱгредіге саналча. Прай араласчыларға сертификаттар читірілген. Светлана Сагалакованың таниинаң, Росмолодежь оларға чахсы оңдайлар тӧстеен. Чол, гостиница ӱчӱн хорадығларны агентство позына алған. Ағаа хоза олар тикке азыранҷаңнар. Светлана Анатольевна чоохтапча:
– Музей киреенде минің опыдым улуғ нимес. ВДНХ-зар парғанда, Москвадағы экскурсоводтар чоннаң хайди тоғынчатханнарын, чоох алысчатханнарын кӧріп алғам. Москвазар узымны тилідерге чӧргем тіп санапчам. Кӧзідігде «Хуртуйах тас» музейнің директоры Оксана Сергеевна Горбатоваа паза экскурсовод Вероника Ивановна Иптышеваа тоғасхабыс. Олар Хакасияның делегациязынаң хада Луганск Чон Республиказынзар Чыл пазын иртірерге чӧргеннер. Аннаң айланчатханда, «Россия» кӧзідігнең танызып аларға чаратханнар. Регионнарның чидіглерінең танысхан соонда кізінің чӱреенде Ада чир-суубыс ӱчӱн поғдархас тӧріпче.
Хакасиязар айланар алнында чир-cуғҷыларыбыс «Хумартхылас чолы» музейде пол килгеннер. Ол «Патриот» чааҷы-патриот паркта орныхча. Аны 2020 чылда Илбек Чиңістің 75 чылына асханнар. Комплексте мультимедиа, сомнар пастыра Илбек Ада чааның полған на 1418 кӱні кӧзіділ парған. Светлана Сагалакова сағыстарынаң ӱлесче:
– Пу музей комплексінеңер кӧп искен полғам, че пос хараанаң кӧріп алғанынаң аарлығ ниме чоғыл. Пастағы пӧлиинде хырых пір чылның чибіргі пір хандығынаңар чоохталча – чон кӧглесче, ӱгренҷілер школа тоосчалар. Ікінҷі пӧлиинде хан тӧгілістіг чаа пасталыбысхан, ӱзінҷізінде – пістің чааҷылар Брестті арачылапчалар. Іди чоохтанарға чарабас, неке, че чааны пос хараанаң кӧрген чіли пілдірче. Сағыс-кӧрізің саңай алысча.
Музей тоғызы
Полтахтағы музейде сезон сілкер айында азылча. Чайғы тооза мында чон ӱзілбинче. Прай тоғысты ікі кізі толдырча: Светлана Сагалакова паза Светлана Анчекова. Музейдегілер Истегі аал библиотеказының тоғынҷызы Марина Топоеванаң паза орындағы Культура туразының хоос устағҷызы Марианна Толмашованаң пик палғалыс тутчалар. Хада-пірге тудынып, олар аймах мероприятиелер иртірчелер. Кӧзідімге, пӱӱл хосхар айында тыс пілбес ипчілер Асхыс аймааның ӱгренҷілеріне Чир ине ӱлӱкӱн тимнееннер. 17 сілкерде, тізең, музейде саблығ тренер Александр Кильчичаковнаң тоғазығ ирткен. Ол Сӧбіре чылына паза Асхыс аймааның 100 чылына чарыдылған. Светлана Анатольевна таныхтапча:
– Ис чирі саблығ кізілерге пай. Полған на сӧбіреде чааласхан кізі пар. Піс Істеніс Матырлары Давыд Егорович Табаевке паза Егор Терентьевич Топоевке поғдархапчабыс. Москвада имҷі, Егор Терентьевичтің оолғы Ергаш Топоев ӧткін хайынча. Ол Хакасиядаң сыххан чонға полызарға харасча. Пір сӧснең, «Ис чирінің саблығ кізілері» проектті чуртасха кирерге чаратхабыс. Пастағы тоғазыға Александр Гордеевич Кильчичаковты хығырғабыс. Саблығ тренер паза писатель школа ӱгренҷілеріне позынаңар, чуртас чолынаңар хысхаҷахти чоохтаан. Сағыстарынаң ӱгренҷілері Ольга Афанасьевна Барашкова паза Ольга Александровна Кызласова ӱлескеннер. Ольга Афанасьевна англия тілі ӱгретчізі полча, Ольга Александровна кӧп чыл библиотека тоғызына пир салған. Хада хонғаны Ксения Борисовна Кильчичакованы истерге ідӧк хынығ полған. Марина Семёновна Топоеваа улуғ алғыс. Ол Александр Гордеевичтің кинделерінің кӧзідиин паза спортсмен ӱгренҷілерінің cомнарын тимнеп салған. Хызыҷахтар ӧмезі Марианна Владимировна Толмашованың устаанынаң теелбектен пирген. Мероприятие улуғларның даа, кічіглернің дее кӧңніне кірген. Пасха чир-суғҷыларыбыс проектке хозыларына ізенчебіс. «Россия» кӧзідіг-форумзар айланза, анда тоғынғаны мағаа кӱc хосхан, пілізімні алғыдар оңдай пирген тіп санапчам.
Сом Светлана Сагалакованың архивінең
Автор :
Майя Кильчичакова
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 29 | 30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
