Ӱгретчі тоғызы – тӧлдең тӧлге
05.06.2024
Хабарлар
Роман паза Галина Чаптыковтар
2024 чыл – Сӧбіре чылы. Ольга Карамчакова ӱгретчі сӧбірезінде тӧреен-ӧскен. Іҷе-пабазының, позының паза палазының істеніс стажын хозыбысса, 100 чыл ас парар
Роман паза Галина Чаптыковтар
Ольга Романовнаның ӱгретчі династиязы пабазы Роман Чаптыковтаң пасталча. Роман Алексеевич Чаптых аалда 1941 чылда тӧреен. Тузы читкенде, школаа парча. Аның соонаң Алахтайлардағы школазар чӧрче. Ол туста автобус хайдаң полар. Палалар чазағ читчетпестер бе. Школаны тоозып, ол Ағбандағы ӱгретчілер училищезінзер ӱгренерге кірче.
– Пабам кічігдең ала уғаа чапчаң хайын чӧрҷеңмін тіп чоохтаҷаң мағаа. Інектер, хойлар cоонҷа кӧріп, аар-пеер ле чӱгӱр чӧртір. Прай ир кізі тоғызын иттір. Паза хайди за. Пабазы чоғыл. Іҷезі совхозта кӱнзіре тоғынча.
Чапчаң студент педучилищеде спортнаң айғас сыхча. Волейбол, меспектіг хоккей, гандбол паза хайдағ спорт секциялары иртірілген, ол прайзына чӧрерге маңнанҷаң одыр. Ӱгренчеткен туста армияа хабылча. Службаны Германияда ирткен. Анда ол позының частьынаң сығара чемпионатта араласча, гандболҷа спорт узының кандидады полыбысча.
Армия соонаң училищеде ӱгредиин узаратча. Практиканы Ӱс чулдағы школада иртче. Чиит кізінің сағыстары кӧп, ӧткіні парох. Ӱгренҷілер андағларға хынчалар, паарсапчалар. Ӱгренҷізі Юлия Степановна Топоева амды пу школада ӱгретчі полып тоғынча. Пабам практикаа килгенде, ол пасталығ класстарда ӱгренчеттір. Ол, Роман Алексеевич практика соонаң школадаң парчатханда, прай класснаң остановказар ылғап ала чӱгӱргебіс, мында халарға сурынғабыс тіп мағаа удаа чоохтапча, – сағысха кирче Ольга Романовна.
Роман Алексеевичті Асхыс аймааның ӱгредіг устанызы Пилтірдегі школазар тоғынарға ысхан. Аны піл салып, Ис пилтіріндегі школа директоры Георгий Павлович Кичеев, ӱгредіг устанызынзар парып, Роман Алексеевичті училищедӧк сизін салғам, позымзар тоғынарға хығырғам, сірер аны пасха школазар тоғынарға ызыбысхазар тіп хатығ чоохтантыр. Аның соонаң чиит ӱгретчіні Ис пилтіріндегі школазар ыстырлар.
– Ӱс чиит ӱгретчі пір турада чуртаабыс тіп чоохтаҷаң пабам. Ол, школа директоры паза Георгий Иванович Челбораков. Халғанҷызы музыка ӱгретчізі полып тоғынған. Ол туста школада 700-ке чағын олған ӱгрентір. Хонҷых ааллардаң килген оолах-хызыҷахтар пансионда паза интернатта чуртаан осхастар. Чоохтирға кирек, пабамның холында Россия ӱгредиинің аарластығ тоғынҷызы, Хакасияның физическай культуразының паза спортының саблығ тоғынҷызы Николай Гаврилович Карачаков ӱгренген. Ол Хызыл хара суғдаң. Николай Гаврилович Асхыстағы лицейде физкультура ӱгретчізі полып ӱр тоғын салған.
Пабам, школазар килгендӧк, футбол ӧмезін тӧстебіскен. Палаларнаң хада прай хазнаны ибір салғаннар тирге чарир. Палаларны ӱгредерінең пасха, ол позы даа спорт марығларында араласхан. Футбол ойнаан. Ағбандағы «Локомотив» футбол клубының араласчызы полған. Клубнаң ідӧк прай Россияҷа чӧр салған. Ибде айларнаң чох полҷаң. Айланза, палалары пастағы туста аны таныбин турҷаң одырлар. Анаң на ол чорыхтарын тохтадып пастаптыр, олғаннарнаң на айғастыр, – чооғын узаратча ол.
Маңнаныстығ тоғызы паза спортта пӧзік чидіглерге читкен ӱчӱн Роман Алексеевич «Хакас Республиканың физическай культуразының паза спортының саблығ тоғынҷызы» атха турысхан паза «Істеніс ветераны», «За доблестный труд» медальларнаң таныхтатхан.
Роман Алексеевичтің хонғаны Галина Васильевна ідӧк ӱгретчі. Ол изен-хазых. Ис пилтірінде чуртапча. Ол пуох школада 30 чылҷа математика ӱгретчізі полып тоғын салған.
Галина Васильевна, национальнай школаны тоосханда, Ис пилтірінзер ааллап килген. Аннаңох сығара аны Роман Алексеевич тут парыбысхан. Сӧбіреде ӱс пала полғанда, кӧп палалығ іҷе институтсар ӱгренерге кірерге чаратхан.
– Іҷем математикаа школадох хынҷаң. Піске ибдегі тоғысты толдырарға чахсы полысчаң. Ол Ағбанзар ӱгренерге парыбысса, пабам пісті кӧр турҷаң. Хайдағ тадылығ чиис ол тимнеҷең. Алай аның чиизі піске чапсых пілдірткен ме. Неделя тоозылчатса, пабам, че маңат тонаныңар, городсар іҷеңерзер парарбыс тіҷең. Піске город парары – улуғ ӱлӱкӱн полчатпас па! Хараазын поездке одырыбысчаңмыс, иртен городта полҷаңмыс. Іҷем ӱгренчеткен туста піс городча пас чӧрҷеңміс, зоопарксар пар килҷеңміс. Іҷем, маңнанып алза, піcке хозылҷаң. Ол, диплом алғанда, ідӧк Ис пилтірінде ӱгретчі полып тоғын сыххан. 100 азыра ӱгренҷі сығар салған, оларның кӧбізі математика ӱгретчізі полып тоғынча, – чоохтапча Ольга Романовна.
Чалтырама тоғызы ӱчӱн Галина Васильевнаа «Россия Федерациязының тиксі ӱгредиинің аарластығ тоғынҷызы» ат пирілген.
Ольга Карамчакова
Чаптыков ирепчінің чолын улуғ хызы Ольга узаратхан. Ол, іҷезі чіли, математика ӱгретчізіне ӱгреніп алып, олох школада тоғынған.
– Ӱгретчілер институдынзар ӱгренерге кірерге сағыныбысханымны піл салғанда, іҷем кизе-тоғыр полыбысхан. Ӱгретчее парба теен ол мағаа. Пістің школада Константин Николаевич Чертыков математика уроктарын апарған. Ол улуғ частығ полған. Пірее туста, доскада пример пӧгіп, кинетін алҷаастабыстым тіп чоохтан сыхчаң. Кил, Оля, досказар, пу примерні читіре пӧк кӧрдек тіҷең. Мин, досказар сығып, пирілген тоғысты читіре толдырыбысчаңмын. Ам сағынғанда, арса, ол ӧнетін іди полыбысчаң. Аның андағ паланы ӱгредер оңдайы полған полбас па.
Іҷем, тізең, пісті пірдеезін ӱгретпеен. Че андағ даа полза, мин школада маңат ӱгренерге кӱстенҷеңмін. Ам, тус ирт парғанда, пасха палалар чіли ноға ойнабаам, кирек полза, тудыспаам тіп сағынчам. Минің хыс туңмам Алёна кічігде хатығ хылыхтығ полған. Ам даа андағ. Тиктең нимес ол имнег киреензер тоғынарға парған. Іҷе-пабабыс ӱгретчі ползалар даа, ол школада палаларнаң удаа тудызыбысчаң. Піс Алёша туңмамнаң най иптіг тудынҷаңмыс. Ибде, тізең, пісті пірдеезі хызааннабаҷаң. Итсе, іҷем хатығ хылыхтығ кізі. Аннаңар даа, неке, аны школа директорына турғысханнар. Пабам, тізең, уғаа амыр полған. Піснең хада айғасчаң, спортха кӧніктірҷең. Амды піc cпортха тың хынчабыс, – хатхырча Ольга Романовна.
Школада ӱгренчеткендӧк, Ольга халых тоғызынаң кӧп айғасхан. Прайзында даа кнес полған. Устаҷаң хылии полған. Аннаңар кӧбізі аны ӱгретчее парарға чӧптеен.
Пір хати аалдағылар клубсар кино кӧрерге чыылысханнар. Олған-узах, аар-пеер чӱгӱрізіп, улуғларға харығ полча. Ольга, палаларны чыып, улуғларға харығ полбазыннар тіп, оларнаң ойын ойнап сыхтыр. Класс устағҷызы Агафья Егоровна Топоева, аны кӧріп, мында тимде ӱгретчі ӧсче тіп чоохтан салтыр. Аны Ольгаа іҷезі илееде тус ирт парғанда чоохтаптыр. Итсе-де, іҷезі хызын юридическай факультетсер кірерге кӱстеен. Хызылчарзар.
Институтта ӱгрен сыхханда, анда аның іҷезін ӱгреткен преподавательлер тоғынчатханнар. Анда даа Ольгаа іҷезінің турыстығ палазы поларға киліскен. Преподавательлер Галина Васильевна Тахтобина синің іҷең полча ба тіп сурап турған осхастар. Уғаа хыйға паза чахсы ӱгренген тіп таныхтаҷаңнар. Андағ студенттің палазына уламох кӱстенерге килісчетпес пе. Школада даа, институтта даа Ольга Романовна іҷе-пабазының адын пӧзік ал чӧрерге кӱстенҷең.
– Диплом алғанда, мин ікі палалығ полғам. Кӧстег хоостыра мині Таштып аймаандағы Кічіг Арбыт аалзар ысханнар. Уғаа ырах. Мағаа чурт пиргеннер. Пір хараа анда хонғабыс. Палаларым хараа тооза ылғааннар. Пазағы кӱнінде іҷемзер килібіскебіс. Ол туста Кічіг Арбытта школа директоры амды Хакасияның ӱгредіг паза наука министрінің орынҷызы полчатхан Юрий Гаврилович Сагалаков полған. Мин парыбысханыма ол матап тарынғанға тӧӧй полған. Школаа ӱгретчі тың кирек полған полбас па. Ағаа хоза, школада, институтта ӧткін хайынғам, халых тоғызынаң кӧп айғасхам. Мағаа ізенгенӧк полбас па. Мин, тізең, парыбысхам, – сағысха кирче ӱгретчі.
Ол Ис пилтіріндӧк школада істеніп пастабысхан. Тӱрчедең кӱстенҷік ӱгретчіні Асхыс аймааның ӱгредіг устанызында сизінчелер. Ольга Романовнаны постарынзар тоғынарға хығырчалар. Іҷезі ағаа мындағ тоғысха кізіні 20 хати хығырбинчалар, тоғыр полба тіп чӧп пирген. Іди 2005 чылдаң сығара Ольга Романовна анда істенче. Ол тиксі ӱгредіг пӧлиинең устапча. Аның хайиинда школа алнындағы ӱгредіг, олимпиадалар, экзаменнер, хакас тілі ӱгредии, воспитательнай тоғыс паза даа пасха кӧстеглер. Аның пӧлиинде сигіс специалист істенче.
Ольга Карамчакова Россияның ӱгредіг министерствозының Аарластығ пічиинең таныхтатхан, 2017 чылда «Россия Федерациязы ӱгредиинің аарластығ тоғынҷызы» атха турысхан, «Ветеран муниципальной службы», «За долгий и безупречный труд Аскизскому району», «За поддержку одаренных детей» медальларға турысхан.
Ольга Карамчакова оолғы Владимирнең хада
Владимир Карамчаков
Ольга Романовнаның ӱс оол. Ікізі, пабазының чолынҷа парып, кӱс структураларында істенче, пірсі, іҷезі чіли, ӱгретчі полча.
– Владимир оолғым школа тоосчатханда, іҷем пархаларыбыстың піреезі, ағазының чолын узарадып, физкультура ӱгретчізі поларҷых тіп чоохтантыр. Таң аны исте, таң позы сағынып, Владимир физическай культура факультедінзер кірген. Итсе-де, ол кічігдең спортха хынған. Асхыстағы лицейде ӱгренчеткенде, волейбол матап ойнаҷаң. Аның тренері пабамның ӱгренҷізі Николай Гаврилович Карачаков полған. Ідӧк аны чахсы тимнеен Афанасий Гаврилович Сагатаев. Институтта ӱгренчеткенде, Минсуғзар кӱстіг тренернің холында тимненерге чӧрчеткен. Марығларда кӧп араласхан, спорт узының кандидады полыбысхан.
Практиканы ол Асхыстағы лицейде ирткен. Николай Гаврилович аны пеерӧк тоғынарға хығырған. Минің орнымда тоғынарзың, мин тӱрчедең тынаға парыбызарбын тіптір ол. Ідӧк киліс парған, чиит специалист армиядаң айланғанда, лицейде тоғынып пастаан, Николай Гаврилович тынаға парыбысхан.
Амды ол пасталығ класстарда физкультура уроктарын апарча паза волейболҷа тренер полча. Ағаа хоза позы марығларда араласча, – чооғын тоосча Ольга Карамчакова.
Ӱгретчі кӱніне сӧбіре ӧӧнінде Ис пилтірінде іҷезінде чыылысча. Удур-тӧдір алғыстасчалар, чоох-чаахнаң одырчалар. Ууҷа даа пала-пархаларын сахтап одырча. Сӧбіре чыылыс парза, педсовет пасталыбысча. Чоохха пір ле сағыс кір парза, тохтап полбиныбысча одырлар. Пасхалары, оларны истіп, пу ӱгретчілернің пазох педсовет пасталыбысты тіп хатхырча осхастар.
Ирткен чылда, Ӱгретчі паза ӱгредіг кӧстегҷізі чылында, Хакасияның Ӧӧркі Чӧбі Чаптыков-Карамчаковтарны сӧбіреде ӱгретчі профессиязы тӧлдең тӧлге апарылчатхан ӱчӱн алғыстас пічиинең таныхтаан.
Сомнар сӧбіре архивінең
Автор :
Оксана Котюбеева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
