Алыптығ нымахтар – Тағлығ Шорияда
28.07.2023
Хабарлар
Чылтыс Таннагашева ӱгренҷілерінең хада
Культура. Ӱcтӱнзархы Сибирьнің иң кӱстіг хайҷылары Тағлығ Шорияда чыылыстылар
От айының ортызында Кемеров облазындағы Мыски город хыриндағы Музук-Тегей тағ тӧзінде «Хай ээзі» хайҷы-нымахчылар хараазы ирткен. Ӱлӱкӱннің пастағы чардығында хакас, шор, алтай кӧглерін истіп аларға чарир полған. Мероприятиенің ікінҷі чардығы саңай алыптығ нымахтарға чарыдылған.
Шор чонның сарыннарын толдырчатхан ырҷы паза хай ысчатхан ус Чылтыс Таннагашева таныхтапча:
– Ӧӧн пӧгін ӱлӱкӱнге хонҷых регионнарның нымахчыларын чыып алары полған. Пістің культураның кибірі хоостыра пурунғыда алыптығ нымахтарны ир чон на толдырҷаң, аннаңар піс олох оңдайға тудынғабыс. Пӱӱнгі кӱнде Тағлығ Шорияда нымахчылар халбаан. Халғанҷы нымахчы Владимир Таннагашев полған. Ол пос тӧліне 44 алыптығ нымах артыс салған.
Чайаачы иирде Чылтыс Таннагашева ӱгренҷілерінең хада сарнаан паза кӧг тиріглерінең ойнаан. Олғаннар – «Алтын ханат» ансамбльның араласчылары. Олар Хакасияда ыыхнаң паза чатханнаң ойнирға ӱгренерге пӧгінчелер.
– Ӱгренҷілерім тӧрт чыл пазынаң Ағбандағы искусство колледжін тоозыбыссалар, піс мында, Тағлығ Шорияда, национальнай кӧг тиріглерінең ойнаҷаң ансамбль тӧстеп аларбыс, – чоохтапча устағҷы.
Хайҷылар хараазында хакас чонның ӱс алыптығ нымаанаң ӱзіктер читірілген. Хакасия искусствозының саблығ деятельі паза чон артизі, «Ӱлгер» ансамбльның устағҷызы Кучен Ай Чарых Сайын «Айдолай» алыптығ нымахтың чардығын ысхан.
– Мин пастағызын на «Айдолай» алыптығ нымахты хайҷы Пётр Курбижековтаң пазылған улуғ нимес записьте искем. Анда ол 16 минута хайлапча. Алыптығ нымахта прай 8756 строка. Аны, тохтабин, 12 час ызарға чарир (Кучен Ай Чарых Сайын пу алыптығ нымахты тооза пілче. – Авт.). Ам пӧгін пар – «Айдолайны» аудиоға паза видеоға толдыразынаң пас салары, ағаа хоза, япон тіліне тілбестирі. Ол, тізең, улуғ тоғыс.
«Ӱлгер» ансамбльның артизі Сапьян Ах Хасха (Дмитрий Сафьянов) «Хай ээзі» хараада илбек хайҷы С.П.Кадышевтің «Алтын Арығ» алыптығ нымаан ысхан.
– Мин алыптығ нымахтаң чир хайди пӱткеннеңер, чон хайди чурт салынғаннаңар паза ӧӧн матырлардаңар ӱзікті алып алғам. Алыптығ нымахты 2008 чылдаң сығара ысчам. Ол туста мин ӧӧн матырларның аттарын алай сюжетті алҷаастабыс турҷаңмын. Анаң хараазын тӱс чирімзер алыптар мині соғарға килҷеңнер. Мин прай «сохтыр салған» усхунҷаңмын. Олар тіҷеңнер, нымахты ысчатса, алҷаастар идерге чарабас. Хайҷылар нымахты алҷаастығ ыссалар, андада алыптарның чуртазы сайбалча одыр. Аннаң сығара мин ол киректерге сиргек хайарға пастаам, – чоохтапча Сапьян Ах Хасха.
«Ӱлгер» ансамбльның ырҷызы Мирген Иргит «Хан Мирген» алыптығ нымахты толдырған. Ол 1961 чылда хайҷы Макар Константинович Добровтаң пазылған.
– Мин иргі оңдайнаң чазағ-нымах толдырғам. Андада алыптығ нымах кӧг тирии чох ызылча. Пурунғыда аңҷылар, аңнап паризалар, тайғазар хайҷыны хада алып алҷаңнар. Оларның кӧрізінең, Ӧӧркі чайааннар алыптығ нымахтарны истерге хынҷаңнар. Тайғада кӧг тиріглерін артын чӧрерге оой ниместеңер, хайҷы хапчығазына сыңырос ла суғып алҷаң. Іди аңҷылар чахсы аңнап пар килҷеңнер, – чоохтапча ырҷы.
«Хан Мирген» алыптығ нымах тӧрт чардыхтаң пӱт парған, анда прай 3000 строка. Мирген Иргит ікі чардыхты хайлирға пілче. Артист аны 1 час 37 минут ысча.
Сом авторни
Автор :
Мария Окунева
| Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде
